Sevgili öğrenciler, bu soruda "Oyna-" fiilinin şimdiki zaman çekiminde hangi ses olayının gerçekleştiğini bulacağız. Adım adım inceleyelim:
- Öncelikle fiilimizin köküne bakalım: Oyna-. Bu fiilimiz -a geniş ünlüsü ile bitmektedir.
- Şimdiki zaman ekimiz ise -yor'dur.
- Şimdi fiil kökümüzü şimdiki zaman ekiyle birleştirmeye çalışalım: Oyna- + -yor.
- Türkçede -yor eki, kendisinden önce gelen ve -a veya -e geniş ünlüsüyle biten fiil köklerindeki bu geniş ünlüleri daraltır. Yani -a veya -e, -ı, -i, -u, -ü dar ünlülerinden birine dönüşür. Bu ses olayına ünlü daralması denir.
- "Oyna-" fiilinde de aynı durum geçerlidir. Fiil kökü -a ile bittiği için, -yor eki geldiğinde bu -a ünlüsü, kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlaklık uyumuna göre -u dar ünlüsüne dönüşür.
- Böylece "Oyna-" fiili, şimdiki zaman çekiminde "Oynuyor" şeklini alır. Burada -a ünlüsünün -u ünlüsüne dönüşmesi bir ünlü daralmasıdır.
- Diğer seçeneklere baktığımızda: A) Ünlü düşmesi, bir kelimede iki heceli bazı kelimelerin ikinci hecesindeki dar ünlünün düşmesidir (örneğin: burun + -u → burnu). Burada bir ünlü düşmesi değil, değişimi söz konusudur.
- B) Ünsüz yumuşaması, sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde bu sert ünsüzün yumuşamasıdır (örneğin: kitap + -ı → kitabı). Burada ünsüzlerle ilgili bir değişim yoktur.
- D) Ünsüz benzeşmesi, sert ünsüzle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüzün sertleşmesidir (örneğin: dolap + -da → dolapta). Burada ünsüzlerle ilgili bir değişim yoktur.
Bu açıklamalara göre, "Oyna-" fiilinin şimdiki zaman çekiminde ünlü daralması meydana gelir.
Cevap C seçeneğidir.
