Bir kişinin araba kullanmayı öğrendikten sonra vites değiştirme, debriyaj kullanma gibi hareketleri düşünmeden otomatik olarak yapabilmesi hangi tür refleksif davranışa örnektir?
A) Koşulsuz refleks
B) Şartlı refleks
C) Öğrenilmiş otomatiklik
D) İçgüdüsel davranış
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir beceriyi öğrendikten sonra onu düşünmeden, otomatik olarak yapabilme durumunu inceliyoruz. Araba kullanma örneği üzerinden bu durumu en iyi açıklayan seçeneği bulalım.
- A) Koşulsuz refleks: Koşulsuz refleksler, doğuştan gelen, öğrenme gerektirmeyen, belirli bir uyarıcıya karşı vücudun otomatik tepkileridir. Örneğin, gözünüze bir şey yaklaştığında göz kırpmanız veya diz kapağınıza vurulduğunda bacağınızın hareket etmesi gibi. Araba kullanmak ise öğrenilen bir beceridir, doğuştan gelen bir refleks değildir. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Şartlı refleks: Şartlı refleksler, bir uyarıcı ile başka bir uyarıcı arasında kurulan öğrenilmiş bir bağ sonucunda ortaya çıkan tepkilerdir. En bilinen örneği Pavlov'un köpekleridir: Zil sesini yemekle ilişkilendiren köpeklerin, sadece zil sesini duyduklarında salya akıtması. Araba kullanmadaki vites değiştirme veya debriyaj kullanma, tek bir uyarıcıya verilen basit bir tepki değil, karmaşık bir dizi eylem ve karar alma sürecidir. Bu nedenle B seçeneği de tam olarak doğru değildir.
- C) Öğrenilmiş otomatiklik: Öğrenilmiş otomatiklik, başlangıçta bilinçli çaba ve dikkat gerektiren karmaşık bir becerinin, tekrar ve pratik yoluyla bilinçsiz, hızlı ve hatasız bir şekilde yapılabilir hale gelmesidir. Araba kullanmayı öğrenirken vites değiştirmek, debriyajı ayarlamak gibi hareketler ilk başta çok dikkat ve düşünce gerektirir. Ancak zamanla, pratik yaparak bu hareketler adeta "ikinci bir doğa" haline gelir ve kişi bunları düşünmeden, otomatik olarak yapmaya başlar. Bu durum, beynin bu hareketleri otomatikleştirmesi sayesinde gerçekleşir. Bisiklete binme, enstrüman çalma veya klavye kullanma gibi beceriler de öğrenilmiş otomatikliğe güzel örneklerdir. Soru metninde bahsedilen durum tam olarak bu tanıma uymaktadır.
- D) İçgüdüsel davranış: İçgüdüsel davranışlar, bir türe özgü, doğuştan gelen, karmaşık ve öğrenilmemiş davranış kalıplarıdır. Örneğin, kuşların yuva yapması, örümceklerin ağ örmesi veya hayvanların göç etmesi gibi. Araba kullanma, insan türüne özgü doğuştan gelen bir davranış değildir; öğrenilmesi ve pratik yapılması gereken bir beceridir. Bu nedenle D seçeneği de doğru değildir.
Sonuç olarak, araba kullanmayı öğrendikten sonra vites değiştirme ve debriyaj kullanma gibi hareketleri düşünmeden otomatik olarak yapabilmek, pratikle kazanılan ve bilinçsiz hale gelen karmaşık bir beceridir. Bu durum, "öğrenilmiş otomatiklik" kavramını en iyi şekilde açıklamaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
