Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyelim ve hangi psikolojik sürecin bu durumu en iyi açıkladığını bulalım.
- Öncelikle sorudaki durumu anlayalım: Bir öğrenci, okul zilini duyduğunda sınıfa koşuyor. Bu davranış, zamanla zil sesi ile sınıfa gitme gerekliliği arasında kurulan bir bağa dayanıyor. Yani, başlangıçta zil sesi sadece bir sesti, ancak zamanla "ders başlıyor, sınıfa gitmeliyim" anlamını kazandı ve öğrenciyi harekete geçirdi.
- Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Model alma: Model alma, bir başkasının davranışlarını gözlemleyerek ve taklit ederek öğrenme sürecidir. Örneğin, bir arkadaşınızın ders çalışırken not aldığını görüp siz de not almaya başlarsanız bu model almadır. Sorudaki durumda öğrenci başkasını taklit etmiyor, doğrudan bir uyarıcıya (zil sesi) tepki veriyor. Bu nedenle model alma doğru cevap değildir.
- C) Edimsel koşullanma: Edimsel koşullanma, bir davranışın sonuçlarına (ödül veya ceza) bağlı olarak öğrenilmesidir. Eğer bir davranışın ardından olumlu bir sonuç (ödül) gelirse, o davranışın tekrarlanma olasılığı artar; olumsuz bir sonuç (ceza) gelirse, o davranışın tekrarlanma olasılığı azalır. Örneğin, ödevini zamanında teslim eden bir öğrencinin öğretmeni tarafından övülmesi, ödev teslim etme davranışını pekiştirir. Sorudaki durumda öğrenci sınıfa koştuğu için doğrudan bir ödül almıyor veya koşmadığı için cezalandırılmıyor (en azından birincil açıklama bu değil). Davranış, bir uyarıcıya (zil sesi) verilen otomatik bir tepki haline gelmiştir. Bu nedenle edimsel koşullanma doğru cevap değildir.
- D) Bilişsel öğrenme: Bilişsel öğrenme, problem çözme, anlama, düşünme, akıl yürütme gibi zihinsel süreçleri içeren daha karmaşık öğrenme türlerini ifade eder. Örneğin, bir matematik problemini çözmek için farklı stratejiler geliştirmek bilişsel öğrenmedir. Zil sesini duyup sınıfa koşma davranışı, daha çok otomatikleşmiş, refleksif bir tepki olup, karmaşık bilişsel süreçler gerektirmez. Bu nedenle bilişsel öğrenme doğru cevap değildir.
- B) Klasik koşullanma: Klasik koşullanma, bir organizmanın başlangıçta nötr olan bir uyarıcıya (zil sesi gibi) doğal bir tepkiyi (sınıfa gitme gerekliliği gibi) tetikleyen başka bir uyarıcıyla (teneffüsün bitmesi, dersin başlaması gibi) tekrar tekrar eşleştirilmesi sonucu, nötr uyarıcıya da aynı tepkiyi vermeyi öğrenmesidir. Bu süreçte, teneffüsün bitmesi veya dersin başlaması gerekliliği Koşulsuz Uyarıcı (KU) olup, doğal olarak sınıfa gitme ihtiyacını tetikler (Koşulsuz Tepki - KT). Zil sesi ise başlangıçta sınıfa gitmeyle bir ilgisi olmayan Nötr Uyarıcı (NU)'dır. Ancak zil sesi (NU) ile teneffüsün bitmesi (KU) defalarca birlikte yaşandığında, zamanla zil sesi tek başına duyulduğunda bile sınıfa gitme davranışını tetikler hale gelir. Bu durumda zil sesi Koşullu Uyarıcı (KÇ), sınıfa koşma davranışı ise Koşullu Tepki (KÇ) olur. İşte tam da soruda anlatılan durum budur: Zil sesi (başlangıçta nötr) ile sınıfa gitme gerekliliği (doğal tepkiyi tetikleyen uyarıcı) arasında bir bağ kurulmuş ve zil sesi tek başına sınıfa koşma davranışını tetikler hale gelmiştir.
Bu durum, Ivan Pavlov'un köpekler üzerinde yaptığı deneylerle ortaya koyduğu klasik koşullanma süreciyle mükemmel bir şekilde açıklanır.
Cevap B seçeneğidir.
