İnsan davranışlarını inceleyen bir psikolog, refleksleri "organizmanın belirli bir uyarana karşı gösterdiği doğuştan gelen, otomatik ve istemsiz tepkiler" olarak tanımlamaktadır.
Bu tanıma göre aşağıdakilerden hangisi refleks özelliği taşımaz?
A) Işığa bakıldığında göz bebeğinin küçülmesi
B) Diz kapağına vurulduğunda bacağın hareket etmesi
C) Yüksek sesten irkilme
D) Bisiklet sürmeyi öğrenmiş birinin pedalları çevirmesi
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, psikolojideki temel kavramlardan biri olan "refleks" tanımını kullanarak verilen durumları değerlendirmemiz isteniyor. Öncelikle, soruda verilen refleks tanımını dikkatlice inceleyelim:
- Refleks: Organizmanın belirli bir uyarana karşı gösterdiği doğuştan gelen, otomatik ve istemsiz tepkilerdir.
Bu tanımın anahtar kelimeleri şunlardır:
- Doğuştan Gelen: Sonradan öğrenilmemiş, genetik olarak aktarılan bir özelliktir.
- Otomatik: Bilinçli bir çaba gerektirmeden kendiliğinden gerçekleşir.
- İstemsiz: Kişinin kontrolü dışında, iradesiyle durdurulamayan veya başlatılamayan bir tepkidir.
- Belirli bir uyarana karşı: Her refleksin tetikleyicisi olan spesifik bir dış veya iç etken vardır.
Şimdi seçenekleri bu özellikler ışığında tek tek inceleyelim:
- A) Işığa bakıldığında göz bebeğinin küçülmesi: Bu bir reflekstir. Göz bebeği, parlak ışık (uyaran) karşısında otomatik ve istemsiz olarak küçülür. Bu tepki doğuştan gelir ve öğrenilmez.
- B) Diz kapağına vurulduğunda bacağın hareket etmesi: Bu da bilinen bir reflekstir (patellar refleks). Diz kapağına gelen darbe (uyaran) sonucu bacak otomatik ve istemsiz olarak ileri doğru hareket eder. Bu tepki de doğuştan gelir.
- C) Yüksek sesten irkilme: Yüksek ses (uyaran) karşısında vücudun aniden kasılması ve sıçraması (irkilme) bir reflekstir. Bu tepki doğuştan gelir, otomatik ve istemsizdir.
- D) Bisiklet sürmeyi öğrenmiş birinin pedalları çevirmesi: Bisiklet sürmek, doğuştan gelen bir yetenek değildir. Bu, zamanla pratik yaparak kazanılan, öğrenilmiş bir beceridir. Pedalları çevirme eylemi, her ne kadar zamanla otomatikleşse de, başlangıçta bilinçli bir çaba gerektirir ve kişinin isteğiyle (istemli olarak) gerçekleştirilir. Yani, kişi bisiklet sürmeyi seçer ve pedalları çevirmeye karar verir. Bu durum, refleksin "doğuştan gelen" ve "istemsiz" olma özellikleriyle çelişir.
Bu analizlere göre, bisiklet sürmek refleks özelliği taşımaz çünkü öğrenilmiş, istemli bir davranıştır.
Cevap D seçeneğidir.
