🎓 Diyalektik Materyalizm temsilcileri (Karl Marx, Engels) Test 2 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, "Diyalektik Materyalizm temsilcileri (Karl Marx, Engels) Test 2" sınavına hazırlanırken bilmeniz gereken temel kavramları ve düşünceleri sade bir dille özetlemektedir. Karl Marx ve Friedrich Engels'in felsefesinin ana hatlarını ve tarihe bakış açılarını bu notta bulacaksınız.
📌 Diyalektik Materyalizm Nedir?
Diyalektik Materyalizm, Karl Marx ve Friedrich Engels'in geliştirdiği, doğayı, toplumu ve düşünceyi anlamak için kullanılan bir felsefi yaklaşımdır. İki temel kavramın birleşimidir: "Diyalektik" ve "Materyalizm".
- Materyalizm: Evrendeki her şeyin temelinde maddenin olduğunu, bilincin ve düşüncenin ise maddenin (beynin) bir ürünü olduğunu savunur. Yani, önce madde gelir, sonra fikir.
- Diyalektik: Her şeyin sürekli bir değişim ve gelişim içinde olduğunu, çelişkiler aracılığıyla ilerlediğini ifade eder. Bir tez (sav), antitez (karşı sav) ile karşılaşır ve bu çatışmadan bir sentez (yeni bir durum) doğar. Bu sentez de kendi içinde yeni bir tez haline gelir ve süreç devam eder.
💡 İpucu: Diyalektik Materyalizm, dünyayı sadece yorumlamakla kalmaz, aynı zamanda onu değiştirmeyi hedefler. Marx'a göre felsefenin asıl amacı budur.
📌 Tarihsel Materyalizm: Toplumun Gelişimi
Tarihsel Materyalizm, Diyalektik Materyalizmin toplum ve tarih üzerindeki uygulamasıdır. Marx ve Engels'e göre, toplumun ve tarihin itici gücü fikirler, dinler veya büyük liderler değil, ekonomik koşullar ve üretim ilişkileridir.
- Temel Fikir: Bir toplumun ekonomik yapısı (üretim tarzı), o toplumun siyasi, hukuki, dini ve kültürel yapısını (üstyapı) belirler.
- Üretim Tarzı: Bir toplumun nasıl üretim yaptığını (üretim güçleri: aletler, teknoloji, iş gücü) ve bu üretim sürecinde insanlar arasındaki ilişkileri (üretim ilişkileri: mülkiyet ilişkileri, sınıflar) ifade eder.
⚠️ Dikkat: Tarihsel Materyalizm, tarihi bir "ilerleme" olarak görür, ancak bu ilerlemenin motoru sınıf mücadeleleridir.
📌 Altyapı ve Üstyapı
Marx ve Engels, toplumu bir bina gibi düşünürler:
- Altyapı (Ekonomik Temel): Bir toplumun üretim güçleri (teknoloji, iş gücü) ve üretim ilişkileri (sınıf ilişkileri, mülkiyet) tarafından oluşturulan ekonomik yapısıdır. Bu, binanın temeli gibidir.
- Üstyapı (Siyasi, Hukuki, Kültürel Yapı): Altyapı üzerinde yükselen devlet, hukuk, din, felsefe, sanat, ahlak gibi kurumlar ve düşünce biçimleridir. Bu, binanın üst katları ve çatısı gibidir.
📝 Örnek: Feodal toplumda (altyapı), toprağın lordlara ait olması ve serflerin köle benzeri çalışması, o dönemin yasalarını, dinini (kilisenin gücü) ve sanatını (şövalye hikayeleri) şekillendirmiştir (üstyapı).
📌 Sınıf Mücadelesi
Marx ve Engels'e göre, tüm yazılı tarihin tarihi sınıf mücadelelerinin tarihidir. Toplumlar, üretim araçlarına sahip olanlarla (egemen sınıf) sahip olmayanlar (ezilen sınıf) arasındaki çatışmalarla ilerler.
- Sınıfların Oluşumu: Üretim tarzlarının değişmesiyle yeni sınıflar ortaya çıkar. Örneğin, kapitalizmde burjuvazi (üretim araçlarının sahipleri) ve proletarya (işçi sınıfı) temel sınıflardır.
- Mücadelenin İtici Gücü: Egemen sınıf, mevcut düzeni korumak isterken, ezilen sınıf bu düzeni değiştirmek ister. Bu çatışma, toplumsal değişimin ana motorudur.
💡 İpucu: Marx'a göre sınıf mücadelesi, sonunda proletaryanın zaferiyle ve sınıfsız bir toplumun kurulmasıyla sona erecektir.
📌 Kapitalizm ve Artı Değer Teorisi
Marx, Kapitalizm'i derinlemesine analiz etmiştir. Kapitalist sistemin temelinde sömürü olduğunu savunur.
- Emek Gücü: İşçinin kendisi bir "meta" haline gelir ve emek gücünü patrona satar. İşçinin emek gücünün değeri, onun geçimini sağlayacak kadar ücretle ölçülür.
- Artı Değer: İşçinin ürettiği değer ile aldığı ücret arasındaki farktır. İşçi, günün belirli bir kısmında kendi ücretini karşılayan değeri üretirken, kalan kısmında patron için "fazladan" değer üretir. Bu fazladan değer (artı değer), kapitalistin kârıdır ve sömürünün temelini oluşturur.
- Sermaye Birikimi: Kapitalistler, elde ettikleri artı değeri tekrar üretime yatırarak sermayelerini büyütürler. Bu süreç, kapitalist sistemin sürekli büyümesini ve aynı zamanda krizlere yol açmasını sağlar.
⚠️ Dikkat: Artı değer, Marx'ın kapitalizmi eleştirisinin ve işçi sömürüsünün temelini oluşturan en kritik kavramlardan biridir.
📌 Yabancılaşma (Alienation)
Kapitalist üretim tarzının işçiler üzerinde yarattığı psikolojik ve sosyal bir durumdur.
- Ürüne Yabancılaşma: İşçi, kendi elleriyle ürettiği üründen kopuktur, ürün ona ait değildir.
- Üretim Sürecine Yabancılaşma: İşçi, üretim sürecini kontrol edemez, yaratıcılığını kullanamaz. Tekrarlayan, monoton işler yapar.
- Türsel Özüne Yabancılaşma: İnsan, doğası gereği yaratıcı ve toplumsal bir varlıktır. Kapitalizmde bu "türsel özünden" uzaklaşır, sadece hayatta kalmak için çalışır.
- Diğer İnsanlara Yabancılaşma: Rekabetçi ortamda insanlar birbirlerine rakip olarak görür, dayanışma azalır.
📝 Örnek: Bir fabrikada sadece bir vida sıkan işçi, o vidanın ait olduğu arabanın tamamından ve üretim sürecinin genelinden kopuk hisseder.
📌 Devrim ve Proletarya Diktatörlüğü
Marx ve Engels'e göre kapitalizm, kendi çelişkileri nedeniyle yıkılmaya mahkumdur. Bu yıkım, bir devrimle gerçekleşecektir.
- Proletarya Devrimi: İşçi sınıfının (proletaryanın) bilinçlenerek burjuvazinin egemenliğini sona erdirdiği ve iktidarı ele geçirdiği toplumsal değişimdir.
- Proletarya Diktatörlüğü: Devrim sonrası, sınıfsız topluma geçiş sürecinde, işçi sınıfının kendi iktidarını kurduğu geçici bir dönemdir. Bu dönemde eski düzenin kalıntıları temizlenir ve komünist topluma zemin hazırlanır.
💡 İpucu: Proletarya diktatörlüğü, devletin tamamen ortadan kalktığı komünist toplumdan önceki son aşamadır.
📌 Komünizm: Sınıfsız ve Devletsiz Toplum
Marx ve Engels'in nihai hedefi ve öngördüğü toplumsal düzen komünizmdir.
- Sınıfsız Toplum: Üretim araçlarının özel mülkiyetinin ortadan kalktığı, dolayısıyla sınıfların ve sınıf sömürüsünün kalmadığı bir toplumdur.
- Devletsiz Toplum: Devletin, bir sınıfın diğer sınıf üzerindeki baskı aracı olduğu düşünüldüğünden, sınıflar ortadan kalktığında devletin de "söneceği" düşünülür.
- "Herkesten yeteneğine göre, herkese ihtiyacına göre": Komünist toplumun temel ilkesidir. Herkes yeteneği doğrultusunda topluma katkıda bulunur ve ihtiyaçları doğrultusunda toplumun kaynaklarından faydalanır.
📝 Özetle: Marx ve Engels'in felsefesi, tarihi ve toplumu ekonomik temeller üzerinden açıklayan, kapitalizmi eleştiren ve sınıfsız, devletsiz bir komünist toplumu hedefleyen radikal bir düşünce sistemidir.
