Mâtürîdîlik ekolüne göre, insanın fiilleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) İnsan fiillerinde tamamen cebir altındadır
B) İnsan fiilleri yalnızca Allah'ın yaratmasıyladır
C) İnsanın fiillerinde kesb (kazanma) yetkisi vardır
D) İnsan fiilleri tamamen kendi iradesiyle oluşur
Değerli öğrenciler, bu soru Mâtürîdîlik ekolünün insan fiilleri konusundaki temel görüşünü anlamamızı istiyor. Mâtürîdîlik, İslam düşünce tarihinde önemli bir yere sahip olan, akıl ve nakli dengeli bir şekilde kullanan bir kelam ekolüdür. Şimdi adım adım bu konuyu inceleyelim:
- Mâtürîdîlik'te İnsan Fiilleri ve Sorumluluk: Mâtürîdîlik, insanın fiillerinden sorumlu tutulabilmesi için bir iradeye sahip olması gerektiğini savunur. Bu iradeye "cüz'i irade" denir. Ancak, insanın bu iradesiyle bir fiili yaratma gücü yoktur. Fiillerin yaratıcısı yalnızca Allah'tır.
- Kesb (Kazanma) Kavramı: İşte tam bu noktada "kesb" (kazanma) kavramı devreye girer. Mâtürîdîlik'e göre insan, kendi cüz'i iradesiyle bir fiili yapmaya yönelir, onu tercih eder ve o fiile meyletme gücünü kullanır. Allah da insanın bu tercihine uygun olarak o fiili yaratır. Yani insan, fiilin yaratıcısı değil, kazanıcısıdır. Bu sayede insan, fiillerinden sorumlu olur.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) İnsan fiillerinde tamamen cebir altındadır: Bu ifade, insanın hiçbir iradesi olmadığını ve tamamen zorlandığını savunur ki, Mâtürîdîlik bu görüşü (Cebriyye) reddeder. Mâtürîdîlik, insanın cüz'i iradesi olduğunu belirtir.
- B) İnsan fiilleri yalnızca Allah'ın yaratmasıyladır: Bu ifade, fiillerin yaratıcısının Allah olduğu kısmında doğrudur. Ancak, insanın iradesi ve tercihi (kesb) olmadan bu ifade eksik kalır ve insan sorumluluğunu açıklamaz. Mâtürîdîlik, Allah'ın yaratmasıyla birlikte insanın kesbini de vurgular.
- C) İnsanın fiillerinde kesb (kazanma) yetkisi vardır: Bu ifade, Mâtürîdîlik'in insan fiilleri konusundaki temel görüşünü tam olarak yansıtır. İnsan, kendi cüz'i iradesiyle fiili yapmaya yönelir ve onu kazanır; Allah da bu fiili yaratır. Bu, insanı sorumlu kılar.
- D) İnsan fiilleri tamamen kendi iradesiyle oluşur: Bu ifade, insanın fiillerini kendisinin yarattığı anlamına gelir ki, bu Mâtürîdîlik'in değil, Mu'tezile gibi bazı ekollerin görüşüdür. Mâtürîdîlik'e göre fiillerin yaratıcısı yalnızca Allah'tır.
Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Mâtürîdîlik ekolünün insan fiilleri konusundaki özgün ve dengeli yaklaşımı "kesb" kavramında düğümlenir. İnsan seçer ve kazanır, Allah yaratır.
Cevap C seçeneğidir.
