9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz, cümleden çıkarıldığında anlam daralması olur?
A) Bu kitabı -yazarın ilk romanını- henüz okumadım.Sevgili öğrenciler, bu soruda ara sözün cümleden çıkarıldığında anlam daralmasına yol açtığı seçeneği bulmamız isteniyor. Ara sözler genellikle cümleye ek bilgi katan, açıklayıcı ifadelerdir. Çoğu zaman cümleden çıkarıldıklarında cümlenin temel anlamında büyük bir değişiklik olmaz. Ancak bazı durumlarda, ara söz, cümlenin ana ögesini daha belirgin hale getiren, onu tanımlayan veya açıklayan kritik bir bilgi taşıyabilir. İşte bu durumlarda ara söz çıkarıldığında anlamda bir daralma (yani daha az spesifik veya daha az açıklayıcı olma durumu) meydana gelir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Buradaki ara söz: -yazarın ilk romanını-
Ara sözü cümleden çıkardığımızda cümle: "Bu kitabı henüz okumadım." olur.
"Bu kitabı" ifadesi oldukça geneldir. Hangi kitaptan bahsedildiği belli değildir. Ancak ara söz olan "yazarın ilk romanını" ifadesi, "bu kitabı" tam olarak hangi kitap olduğunu açıklar ve onu spesifik hale getirir. Ara söz çıkarıldığında, "bu kitabı" ifadesi belirsizleşir, hangi kitaptan bahsedildiği bilgisi kaybolur. Bu durumda cümlenin anlamında belirgin bir daralma (yani spesifikliğin azalması) meydana gelir.
Buradaki ara söz: -başkentimiz-
Ara sözü cümleden çıkardığımızda cümle: "Ankara tarihi bir şehirdir." olur.
"Başkentimiz" ifadesi, Ankara hakkında ek bir bilgi verir ancak "Ankara" kelimesinin kendisi zaten belirli bir şehri ifade eder. Ara söz çıkarıldığında, Ankara'nın başkent olma özelliği bilgisi kaybolur ama "Ankara" kelimesinin anlamı ve referansı değişmez, yani anlamda bir daralma olmaz.
Buradaki ara söz: -bahçeden topladıklarım-
Ara sözü cümleden çıkardığımızda cümle: "O çiçekler solmuş." olur.
"O çiçekler" ifadesi, işaret sıfatı sayesinde zaten belirli çiçekleri işaret etmektedir. "Bahçeden topladıklarım" ifadesi, bu çiçeklerin nereden geldiği hakkında ek bir detay verir. Ara söz çıkarıldığında, çiçeklerin kaynağı bilgisi kaybolur ancak "o çiçekler" ifadesinin işaret ettiği belirli çiçekler olma durumu değişmez, yani anlamda bir daralma olmaz.
Buradaki ara söz: -hafta sonu olduğu için-
Ara sözü cümleden çıkardığımızda cümle: "Yarın evde kalacağım." olur.
Bu ara söz, evde kalma eyleminin nedenini açıklar. Cümleden çıkarıldığında, eylemin nedeni bilgisi kaybolur ancak "Yarın evde kalacağım" cümlesinin temel anlamı ve eylemin kendisi netliğini korur, yani anlamda bir daralma olmaz.
Görüldüğü gibi, A seçeneğindeki ara söz, "bu kitabı" ifadesinin tam olarak neyi kastettiğini açıklayarak ona spesifik bir anlam kazandırmaktadır. Bu ara söz çıkarıldığında, "bu kitabı" ifadesi belirsizleşir ve cümlenin anlamı daralır (daha az spesifik hale gelir).
Cevap A seçeneğidir.
