Bir kimyager aşağıdaki tepkimenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini tahmin etmek istiyor:
$Cu + 2AgNO_3 → Cu(NO_3)_2 + 2Ag$
Bu tepkimenin gerçekleşmesi için aşağıdakilerden hangisi doğru olmalıdır?
A) Bakırın aktifliği gümüşten fazla olmalı
B) Gümüşün aktifliği bakırdan fazla olmalı
C) Bakır ve gümüşün aktiflikleri eşit olmalı
D) Aktiflik sırasının önemi yoktur
Sevgili öğrenciler, bu soru bir tek yer değiştirme tepkimesinin gerçekleşme koşullarıyla ilgilidir. Kimyasal tepkimelerin neden ve nasıl gerçekleştiğini anlamak, kimyanın temel taşlarından biridir.
- Öncelikle verilen tepkimeyi inceleyelim: $Cu + 2AgNO_3 \rightarrow Cu(NO_3)_2 + 2Ag$.
- Bu tepkimede, bakır ($Cu$) elementi, gümüş nitrat ($AgNO_3$) bileşiğindeki gümüş ($Ag$) elementinin yerini alarak bakır nitrat ($Cu(NO_3)_2$) oluşturmuş ve gümüş elementini serbest bırakmıştır. Bu tür tepkimelere tek yer değiştirme tepkimesi denir.
- Tek yer değiştirme tepkimelerinin gerçekleşebilmesi için çok önemli bir kural vardır: Yer değiştiren element, yerini aldığı elementten daha aktif (daha reaktif) olmalıdır. Aktiflik, bir elementin elektron verme eğilimini veya başka bir elementle tepkimeye girme isteğini ifade eder.
- Bu kuralı tepkimemize uygulayalım: Bakır ($Cu$), gümüşün ($Ag$) yerini aldığına göre, bakırın aktifliği gümüşün aktifliğinden daha fazla olmalıdır. Yani, bakır, gümüşten daha kolay elektron verme eğiliminde olmalıdır.
- Eğer gümüş, bakırdan daha aktif olsaydı, tepkime bu yönde gerçekleşmezdi. Hatta tersi bir tepkime (gümüşün bakırı yerinden etmesi) gerçekleşebilirdi.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Bakırın aktifliği gümüşten fazla olmalı: Bu, yukarıda açıkladığımız kurala tamamen uymaktadır.
- B) Gümüşün aktifliği bakırdan fazla olmalı: Bu durumda tepkime gerçekleşmezdi.
- C) Bakır ve gümüşün aktiflikleri eşit olmalı: Aktiflikleri eşit olsaydı, bir element diğerinin yerini alamazdı.
- D) Aktiflik sırasının önemi yoktur: Bu kesinlikle yanlıştır, aktiflik sırası bu tür tepkimelerin gerçekleşmesi için temel bir faktördür.
Bu nedenle, tepkimenin gerçekleşmesi için bakırın gümüşten daha aktif olması gerekmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
