🎓 KPSS Dil Bilgisi konuları nelerdir Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "KPSS Dil Bilgisi konuları nelerdir Test 1" testinde karşınıza çıkabilecek temel dil bilgisi konularını sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Amacımız, konuları hızlıca tekrar etmenizi ve testte başarılı olmanızı sağlamaktır.
📌 Sözcükte Yapı: Kök, Ek ve Sözcük Türleri
Sözcükte yapı, kelimelerin en küçük anlamlı biriminden başlayarak nasıl oluştuğunu ve hangi türlere ayrıldığını inceleyen önemli bir konudur. Bir kelimenin anlamını ve işlevini doğru anlamak için yapı bilgisini bilmek şarttır.
- Kök: Bir sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır. Kök ile sözcüğün tamamı arasında bir anlam ilişkisi olmalıdır. (Örn: "balıkçı" kelimesinin kökü "balık"tır.)
- Ekler: Kelimelerin köklerine gelerek onların anlamını veya görevini değiştiren ses veya ses gruplarıdır.
- Yapım Ekleri: Kelimenin anlamını veya türünü değiştirir, yeni bir kelime türetir. (Örn: "göz" (isim) + "-lük" (yapım eki) = "gözlük" (yeni isim))
- Çekim Ekleri: Kelimenin anlamını değiştirmez, sadece cümledeki görevini veya diğer kelimelerle ilişkisini belirler. (Örn: "ev" (isim) + "-ler" (çoğul eki) = "evler")
- Gövde: Bir köke en az bir yapım eki gelmesiyle oluşan yeni kelimedir. (Örn: "oku" (kök) + "-yucu" (yapım eki) = "okuyucu" (gövde))
- Sözcük Türleri (Yapı Bakımından):
- Basit Sözcük: Hiç yapım eki almamış sözcüktür. Sadece kök halinde veya sadece çekim eki almış olabilir. (Örn: "kitap", "evler")
- Türemis Sözcük: En az bir yapım eki almış sözcüktür. (Örn: "kitaplık", "gözlükçü")
- Birleşik Sözcük: En az iki sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan sözcüktür. (Örn: "gecekondu", "açıkgöz")
💡 İpucu: Bir kelimenin basit mi, türemiş mi, birleşik mi olduğunu anlamak için önce kökünü bul, sonra aldığı eklere bak. Yapım eki varsa türemiş, iki kelime birleşmişse birleşik, hiç yapım eki yoksa basittir.
📌 Ses Bilgisi: Ünsüz Benzeşmesi, Ünsüz Yumuşaması ve Ünlü Düşmesi
Türkçede kelimelerin telaffuzunu kolaylaştırmak ve dilin ahengini sağlamak için bazı ses olayları meydana gelir. Bu olaylar, özellikle yazım kuralları açısından da önemlidir.
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir kelimeye, "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki "c" "ç"ye, "d" "t"ye, "g" "k"ye dönüşür. (Örn: "kitap" + "-cı" -> "kitapçı", "sınıf" + "-da" -> "sınıfta")
- Ünsüz Yumuşaması (Değişimi): "p, ç, t, k" sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, bu sert ünsüzler "b, c, d, ğ"ye dönüşür. (Örn: "kitap" + "-ı" -> "kitabı", "ağaç" + "-a" -> "ağaca")
- Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): İkinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan bazı iki heceli kelimelere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, ikinci hecedeki dar ünlü düşer. (Örn: "karın" + "-ı" -> "karnı", "beyin" + "-i" -> "beyni")
⚠️ Dikkat: Ünsüz benzeşmesi ve ünsüz yumuşaması birbirine karıştırılabilir. Benzeşmede sert ünsüzler yan yana gelir (fıstıkçı şahap), yumuşamada ise sert ünsüzler ünlüyle başlayan ek alınca yumuşar.
📌 İsimler (Adlar)
İsimler, canlı ve cansız varlıkları, kavramları, durumları ve olayları karşılayan sözcüklerdir. Cümlede genellikle özne, nesne veya tümleç olarak görev yaparlar.
- Varlıklara Verilişine Göre:
- Özel İsim: Tek olan, eşi benzeri bulunmayan varlıkları karşılar. Her zaman büyük harfle başlar. (Örn: "Türkiye", "Ayşe", "Van Gölü")
- Cins İsim (Tür Adı): Aynı türden varlıkların ortak adıdır. Küçük harfle başlar (cümle başında değilse). (Örn: "şehir", "insan", "göl")
- Varlıkların Sayısına Göre:
- Tekil İsim: Bir tek varlığı karşılar. Çoğul eki (-ler, -lar) almamıştır. (Örn: "kalem", "masa")
- Çoğul İsim: Birden çok varlığı karşılar. Çoğul eki (-ler, -lar) almıştır. (Örn: "kalemler", "masalar")
- Topluluk İsmi: Yapıca tekil olduğu halde anlamca birden çok varlığı karşılar. (Örn: "ordu", "sürü", "meclis")
- Varlıkların Oluşuna Göre:
- Somut İsim: Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkların adıdır. (Örn: "hava", "su", "masa", "ses")
- Soyut İsim: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, zihnimizde veya duygularımızla var olan kavramların adıdır. (Örn: "sevgi", "akıl", "mutluluk", "rüya")
📝 Örnek: "Çiçekler baharın müjdecisidir." cümlesinde "çiçekler" (cins, çoğul, somut isim), "bahar" (cins, tekil, somut isim), "müjdeci" (cins, tekil, soyut isim olarak da ele alınabilir, ancak burada bir varlığın özelliği olarak kullanılmış).
📌 Sıfatlar (Ön Adlar)
Sıfatlar, isimlerden önce gelerek onları niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Bir ismin rengini, durumunu, biçimini, sayısını, yerini veya belirsizliğini bildirirler. Sıfatlar tek başlarına anlam taşımazlar, mutlaka bir isimle birlikte kullanılırlar.
- Niteleme Sıfatları: Varlıkların rengini, durumunu, biçimini bildirirler. İsme sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verirler. (Örn: "güzel ev", "kırmızı araba", "eski defter")
- Belirtme Sıfatları: Varlıkları işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirtirler.
- İşaret Sıfatları: Varlıkları işaret ederek belirtirler. İsme sorulan "Hangi?" sorusuna cevap verirler. (Örn: "şu çocuk", "o ev", "buradaki insanlar")
- Sayı Sıfatları: Varlıkların sayısını, sırasını, oranını veya parçasını bildirirler. İsme sorulan "Kaç?", "Kaçıncı?", "Kaçar?", "Kaçta kaç?" sorularına cevap verirler. (Örn: "üç elma", "beşinci sıra", "yarım ekmek", "yüzer kalem")
- Belgisiz Sıfatlar: Varlıkları tam olarak değil, belirsiz bir şekilde belirtirler. (Örn: "bazı insanlar", "birkaç öğrenci", "tüm sorular", "her gün")
- Soru Sıfatları: Varlıkları soru yoluyla belirten sıfatlardır. İsme soru sorarak kullanılırlar. (Örn: "nasıl bir ev?", "hangi kitap?", "kaç kişi?")
💡 İpucu: Sıfatlar her zaman bir isimden önce gelir ve o ismi etkiler. Eğer bir kelime tek başına kullanılmışsa veya bir eylemle ilgiliyse sıfat değildir, başka bir sözcük türü olabilir (örneğin zarf veya isim).
