Davranış bilimlerinde "pekiştirme", bir davranışın gelecekte tekrar etme olasılığını artıran herhangi bir süreci ifade eder. Bu süreç, davranışın sonucunda ortaya çıkan durumun organizma için olumlu veya olumsuz bir etki yaratmasına bağlıdır. İki ana pekiştirme türü vardır: olumlu pekiştirme ve olumsuz pekiştirme.
- Olumlu Pekiştirme (Positive Reinforcement): Bir davranışın ardından ortama hoş, arzu edilen bir uyarıcının (ödül) eklenmesiyle o davranışın güçlenmesidir. Örneğin, ödevini yapan bir öğrenciye öğretmenin "Aferin!" demesiyle öğrencinin ödev yapma davranışının artması.
- Olumsuz Pekiştirme (Negative Reinforcement): Bir davranışın ardından ortamdaki rahatsız edici, hoş olmayan bir uyarıcının kaldırılması veya azaltılmasıyla o davranışın güçlenmesidir. Bu, bir şeyi "kötüden kurtulmak" veya "rahatsız edici bir durumdan kaçınmak" için yapma durumudur.
- Şimdi sorumuzdaki duruma bakalım: Bir kişi araba kullanmaya başladığında emniyet kemerini takmadığı sürece rahatsız edici, sürekli bir uyarı sesi duyar. Bu ses, hoş olmayan bir uyarıcıdır.
- Kişi emniyet kemerini taktığında, bu rahatsız edici uyarı sesi hemen kesilir. Yani, hoş olmayan uyarıcı ortamdan kaldırılır.
- Bu durumda, kişi rahatsız edici sesten kurtulmak için emniyet kemeri takma davranışını gerçekleştirir ve bu davranışın sonucunda rahatsız edici durum ortadan kalkar. Bu deneyim, kişinin gelecekte de emniyet kemeri takma davranışını sürdürme olasılığını artırır.
- İstenmeyen bir uyarıcının (uyarı sesi) ortadan kaldırılmasıyla bir davranışın (emniyet kemeri takma) sıklığının artırılmasına Olumsuz Pekiştirme denir.
- Birincil Pekiştirme: Doğrudan biyolojik ihtiyaçları (açlık, susuzluk, uyku gibi) karşılayan pekiştireçlerdir. Emniyet kemeri takmak doğrudan biyolojik bir ihtiyacı karşılamaz.
- İkincil Pekiştirme: Öğrenilmiş pekiştireçlerdir; birincil pekiştireçlerle ilişkilendirilerek veya sosyal öğrenme yoluyla değer kazanırlar (para, notlar, övgü gibi). Uyarı sesinin kesilmesi bir ikincil pekiştireç olarak kabul edilebilir, ancak sorunun sorduğu "davranışın nasıl pekiştirildiği" mekanizması, yani davranışın artırılma şekli olumsuz pekiştirmedir.
Bu nedenle, emniyet kemeri takma davranışı, rahatsız edici uyarı sesinin ortadan kalkmasıyla pekiştirildiği için "Olumsuz Pekiştirme" örneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
