Erzurum Kongresi, Türk Kurtuluş Savaşı'nın önemli dönüm noktalarından biridir. Soru, bu kongrenin toplanma şekli ve aldığı kararların hangi özelliğini öne çıkardığını sormaktadır. Şimdi adım adım inceleyelim:
- Erzurum Kongresi'nin Toplanma Şekli: Kongre, Osmanlı Hükümeti'nin bilgisi ve onayı dışında, hatta ona rağmen toplanmıştır. Mustafa Kemal Paşa, kongreye katılmadan önce askerlik görevinden istifa ederek sivil bir vatandaş olarak katılmış ve kongreye başkanlık etmiştir. Bu durum, mevcut otoriteye (İstanbul Hükümeti ve işgal güçleri) karşı bir duruş sergilediğini ve bağımsız bir iradeyle hareket edildiğini göstermektedir. Mevcut düzene karşı bir başkaldırı niteliğindedir.
- Erzurum Kongresi'nin Aldığı Kararlar:
- "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." kararı, işgallere karşı topyekûn bir direnişin ve tam bağımsızlık hedefinin ilk açık ilanıdır.
- "Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet topyekûn direnecektir." maddesi, halkın direnişini örgütleme çağrısıdır.
- "İstanbul Hükümeti vatanı koruyamaz ve bağımsızlığı sağlayamazsa, geçici bir hükümet kurulacaktır." kararı, mevcut hükümete alternatif oluşturma ve gerektiğinde yeni bir yönetim kurma fikrini ortaya koymuştur. Bu, mevcut düzeni değiştirmeye yönelik radikal bir adımdır.
- "Kuvâ-yi Milliye'yi etkin ve millî iradeyi hâkim kılmak esastır." ilkesi, halkın gücünü ve egemenliğini ön plana çıkararak, monarşik yapıya karşı demokratik bir yönetim anlayışının temellerini atmıştır.
- "Manda ve himaye kabul edilemez." kararı, tam bağımsızlık ilkesini net bir şekilde ortaya koyarak dış güçlerin egemenliğini reddetmiştir.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) İhtilalci karakteri: "İhtilal" (devrim), mevcut düzeni, otoriteyi veya sistemi kökten değiştirmeyi amaçlayan bir harekettir. Erzurum Kongresi'nin toplanma şekli (mevcut hükümete rağmen) ve aldığı kararlar (geçici hükümet kurma fikri, milli iradeyi hâkim kılma, tam bağımsızlık ve manda-himayeyi reddetme) mevcut Osmanlı düzenine ve işgal güçlerine karşı bir başkaldırı, yeni bir düzen kurma arayışı ve tam bağımsızlık mücadelesinin başlangıcı niteliğindedir. Bu özellikler, kongrenin ihtilalci bir karaktere sahip olduğunu açıkça göstermektedir.
- B) Bölücü niteliği: Kongre, "vatan bir bütündür, parçalanamaz" kararıyla tam tersine birleştirici bir nitelik taşımış, ulusal birliği hedeflemiştir. Bu nedenle bölücü değildir.
- C) İşbirlikçi yapısı: Kongre, işgal güçleriyle veya İstanbul Hükümeti'yle işbirliği yapmak yerine, onlara karşı direnişi örgütlemiş ve manda-himayeyi reddetmiştir. Bu nedenle işbirlikçi değildir.
- D) Geri kafalılığı: Kongrenin kararları (milli egemenlik, tam bağımsızlık, milli irade) modern ulus-devlet anlayışına uygun, ileriye dönük ve çağdaş fikirlerdir. Bu nedenle geri kafalı değildir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Erzurum Kongresi'nin hem toplanma şekli hem de aldığı kararlar, mevcut düzene ve işgal güçlerine karşı bir başkaldırı ve yeni bir ulusal düzen kurma arayışı içinde olduğunu göstermektedir. Bu da kongrenin "ihtilalci karakterini" öne çıkarmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
