Aşağıdaki kelimelerden hangisi sonuna ünsüzle başlayan bir ek aldığında ünsüz sertleşmesi kuralına uymaz?
A) hesapSevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle "ünsüz sertleşmesi" (benzeşmesi) kuralını çok iyi anlamamız gerekiyor. Haydi, adım adım ilerleyelim!
Türkçede bir kelime, sonu f, s, t, k, ç, ş, h, p (FıSTıKÇı ŞaHaP diye aklımızda tuttuğumuz sert ünsüzlerden biriyle) bitiyorsa ve bu kelimeye c, d, g ile başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki c, ç'ye; d, t'ye; g, k'ye dönüşerek sertleşir. Bu olaya "ünsüz sertleşmesi" denir.
Örnek: kitap + -cı = kitapçı (p sert, c ç oldu)
Örnek: ağaç + -dan = ağaçtan (ç sert, d t oldu)
Her kelimeye, ünsüz sertleşmesini tetikleyebilecek, ünsüzle başlayan bir ek getirelim ve kurala uyup uymadığına bakalım.
A) hesap: Kelime 'p' (sert ünsüz) ile bitiyor. Ek getirelim: hesap + -dan = hesaptan. Burada 'p' sert olduğu için ekin başındaki 'd' 't'ye dönüşmüştür. Yani kurala uyar.
B) renk: Kelime 'k' (sert ünsüz) ile bitiyor. Ek getirelim: renk + -den = renkten. Burada 'k' sert olduğu için ekin başındaki 'd' 't'ye dönüşmüştür. Yani kurala uyar.
C) kalem: Kelime 'm' (yumuşak ünsüz) ile bitiyor. Ek getirelim: kalem + -den = kalemden. Burada kelimenin sonu 'm' ile bittiği için (FıSTıKÇı ŞaHaP'tan biri olmadığı için) ünsüz sertleşmesi kuralı uygulanmaz. Ekin başındaki 'd' değişmeden kalır. İşte aradığımız kelime bu!
D) ahenk: Kelime 'k' (sert ünsüz) ile bitiyor. Ek getirelim: ahenk + -den = ahenkten. Burada 'k' sert olduğu için ekin başındaki 'd' 't'ye dönüşmüştür. Yani kurala uyar.
"Kalem" kelimesi sert bir ünsüzle bitmediği için, ünsüzle başlayan bir ek aldığında ünsüz sertleşmesi kuralına uymaz (çünkü kuralın uygulanma şartları oluşmaz).
Cevap C seçeneğidir.
