Bir çiftçi, siyah tüylü (B baskın) ve beyaz tüylü (b çekinik) tavşanlarla ilgili bir kontrol çaprazlaması yapmıştır. Heterozigot siyah tüylü bir tavşan ile çaprazlanan bireyin fenotipi beyaz olduğuna göre, oluşan yavruların siyah tüylü olma olasılığı yüzde kaçtır?
A) %0
B) %25
C) %50
D) %100
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, genetik çaprazlamaları ve olasılık hesaplamalarını adım adım inceleyeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
- 1. Alelleri ve Özellikleri Tanıyalım:
Soruda bize verilen bilgilere göre:
- Siyah tüy rengi (B) baskın bir özelliktir. Yani, bir tavşanda en az bir B aleli bulunması durumunda tüy rengi siyah olacaktır.
- Beyaz tüy rengi (b) çekinik bir özelliktir. Bir tavşanın beyaz tüylü olabilmesi için her iki alelinin de b olması gerekir.
- 2. Ebeveynlerin Genotiplerini Belirleyelim:
Şimdi, çaprazlamadaki iki ebeveynin genotiplerini bulalım:
- Birinci Ebeveyn: "Heterozigot siyah tüylü bir tavşan" olarak belirtilmiştir. "Heterozigot" kelimesi, canlının ilgili özellik için iki farklı alel taşıdığı anlamına gelir. Siyah tüy baskın olduğu için, bu tavşanın genotipi Bb olmalıdır (bir baskın B ve bir çekinik b aleli).
- İkinci Ebeveyn: "Fenotipi beyaz olduğuna göre" denilmiştir. Beyaz tüy çekinik bir özellik olduğu için, bir tavşanın beyaz tüylü olabilmesi için genotipinin homozigot çekinik olması gerekir. Yani, bu tavşanın genotipi bb olmalıdır.
- 3. Çaprazlamayı Gerçekleştirelim:
Ebeveynlerin genotiplerini bulduğumuza göre ($Bb$ x $bb$), şimdi olası yavruların genotiplerini ve fenotiplerini belirlemek için bir Punnett karesi veya basit bir çaprazlama yapabiliriz:
- Birinci ebeveyn ($Bb$) iki tür gamet üretebilir: B ve b.
- İkinci ebeveyn ($bb$) sadece bir tür gamet üretebilir: b.
Bu gametlerin birleşimiyle oluşacak yavruların genotipleri şunlardır:
- B (birinci ebeveynden) + b (ikinci ebeveynden) = Bb
- B (birinci ebeveynden) + b (ikinci ebeveynden) = Bb
- b (birinci ebeveynden) + b (ikinci ebeveynden) = bb
- b (birinci ebeveynden) + b (ikinci ebeveynden) = bb
Yani, olası genotipler Bb, Bb, bb, bb şeklindedir.
- 4. Yavruların Fenotiplerini Belirleyelim:
Şimdi bu genotiplere sahip yavruların tüy renklerini (fenotiplerini) bulalım:
- Bb genotipli yavrular: Siyah tüylü olacaktır, çünkü B aleli baskındır.
- bb genotipli yavrular: Beyaz tüylü olacaktır, çünkü sadece çekinik b alelleri bulunmaktadır.
- 5. Siyah Tüylü Yavru Olma Olasılığını Hesaplayalım:
Toplamda 4 olası yavru genotipi elde ettik (2 adet Bb ve 2 adet bb). Bu yavrular arasından siyah tüylü olanlar Bb genotipine sahip olanlardır. Yani:
- 4 yavrudan 2 tanesi siyah tüylü (Bb).
- Siyah tüylü olma olasılığı = (Siyah tüylü yavru sayısı) / (Toplam yavru sayısı) = $2/4 = 1/2$.
- Yüzde olarak ifade edersek: $1/2 \times 100\% = 50\%$.
Bu durumda, oluşan yavruların siyah tüylü olma olasılığı %50'dir.
Cevap C seçeneğidir.
