🎓 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 93 Harbi ile ilgili temel bilgileri ve testlerde sıkça karşınıza çıkabilecek konuları sade bir dille özetlemektedir. Savaşın nedenleri, önemli cepheleri, kritik antlaşmaları ve sonuçları gibi ana başlıkları bu notta bulabilirsiniz.
📌 Savaşın Nedenleri: Neden Çıktı Bu Savaş?
93 Harbi, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde yaşanan büyük ve yıkıcı bir savaştır. Bu savaşın çıkmasında birçok iç ve dış etken rol oynamıştır. Temelinde Rusya'nın sıcak denizlere inme ve Balkanlar'daki Slavları kendi hâkimiyetine alma isteği yatar.
- Rusya'nın Pan-Slavist Politikası: Rusya, Balkanlar'daki Ortodoks Slavları Osmanlı yönetimine karşı kışkırtarak kendi nüfuzunu artırmak istiyordu. Bu, "Büyük Slav Devleti" kurma hayalinin bir parçasıydı.
- Ortodoks Hristiyanları Koruma Bahanesi: Rusya, Osmanlı topraklarındaki Ortodoks Hristiyanların haklarını koruma bahanesiyle sürekli Osmanlı'nın iç işlerine karışıyordu.
- Balkanlardaki Milliyetçilik Akımları: Özellikle Sırbistan, Karadağ ve Bulgaristan'da bağımsızlık isyanları ve milliyetçi hareketler hız kazanmıştı. Osmanlı'nın bu isyanları bastırması, Rusya'ya müdahale için zemin hazırladı.
- Avrupa Devletlerinin Çıkarları (Şark Meselesi): İngiltere, Fransa, Avusturya-Macaristan gibi büyük Avrupa devletleri, Osmanlı toprakları üzerindeki emelleri nedeniyle "Şark Meselesi" çerçevesinde sürekli rekabet halindeydi. Rusya bu rekabetten faydalanmak istedi.
- Tersane (İstanbul) Konferansı: Avrupa devletleri, Balkan sorununu çözmek için İstanbul'da bir konferans düzenledi. Osmanlı Devleti, konferans kararlarını (Balkanlar'a özerklik verilmesi gibi) reddetti. Bu ret, Rusya'ya savaş ilan etme fırsatı verdi.
- Kanun-i Esasi'nin İlanı: Osmanlı Devleti, konferansın toplandığı günlerde (23 Aralık 1876) ilk anayasası olan Kanun-i Esasi'yi ilan ederek Avrupalı devletlere reform yapıldığını göstermek istese de, bu durum savaşın çıkışını engelleyemedi.
⚠️ Dikkat: "93 Harbi" adının verilmesinin nedeni, Rumi takvime göre 1293 yılına denk gelmesidir. Miladi takvimde ise 1877-1878 yılları arasındadır.
📌 Savaş Cepheleri ve Önemli Olaylar: Nerede ve Nasıl Savaşlar Oldu?
Savaş, temel olarak iki ana cephede yaşanmıştır: Balkanlar'daki Rumeli Cephesi ve Doğu Anadolu'daki Kafkas Cephesi.
- Rumeli (Balkan) Cephesi:
- Plevne Savunması: Gazi Osman Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Rusların Plevne'yi ele geçirme girişimlerine karşı aylarca süren kahramanca bir savunma yaptı. Bu savunma, Rus ilerleyişini önemli ölçüde yavaşlattı ve dünya tarihinde büyük yankı uyandırdı.
- Şıpka Geçidi: Balkan Dağları üzerindeki bu stratejik geçit, savaşın kaderini belirleyen önemli noktalardan biriydi. Ruslar, zorlu kış şartlarına rağmen bu geçidi ele geçirmeye çalıştı.
- Rus İlerlemesi: Plevne'nin düşmesinin ardından Ruslar, Edirne'yi ele geçirerek İstanbul'un kapısı olan Ayastefanos (Yeşilköy) önlerine kadar ilerledi.
- Kafkas (Doğu) Cephesi:
- Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase): Rusya, Kafkas cephesinde Kars, Ardahan ve Batum gibi stratejik şehirleri ele geçirmek için saldırıya geçti.
- Aziziye Tabyaları Savunması: Erzurum'un savunmasında Nene Hatun gibi kahramanların da katıldığı Aziziye Tabyaları'nda büyük bir direniş gösterildi. Gazi Ahmet Muhtar Paşa bu cephede önemli başarılar elde etti.
💡 İpucu: Plevne savunması, Osmanlı'nın bu savaşta gösterdiği en büyük direniş ve kahramanlık örneğidir. Gazi Osman Paşa'nın adı bu savunmayla özdeşleşmiştir.
📌 Savaşın Sonuçları ve Antlaşmalar: Savaş Bitti, Peki Ne Oldu?
93 Harbi, Osmanlı İmparatorluğu için ağır sonuçlar doğurmuş ve toprak kayıplarına yol açmıştır. Savaş sonunda iki önemli antlaşma imzalanmıştır.
- Ayastefanos (Yeşilköy) Antlaşması (3 Mart 1878):
- Savaşın hemen ardından Osmanlı ile Rusya arasında imzalandı.
- Büyük Bulgaristan'ın Kurulması: Rusya'ya bağlı, Ege Denizi'ne kadar uzanan büyük bir Bulgaristan Prensliği kurulması öngörüldü. Bu durum, Rusya'nın Akdeniz'e inme yolunu açtığı için İngiltere ve Avusturya-Macaristan'ın tepkisini çekti.
- Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız oldu.
- Kars, Ardahan, Batum ve Doğubeyazıt Rusya'ya bırakıldı.
- Osmanlı Devleti ağır bir savaş tazminatı ödemeye mahkum edildi.
- Bu antlaşma, diğer Avrupa devletlerinin çıkarlarına ters düştüğü için yürürlüğe giremedi ve yerine yeni bir konferans toplanması kararı alındı.
- Berlin Antlaşması (13 Temmuz 1878):
- Avrupa devletlerinin (İngiltere, Almanya, Fransa, Avusturya-Macaristan, İtalya) katılımıyla Berlin'de toplandı.
- Büyük Bulgaristan'ın Küçültülmesi: Ayastefanos'ta kurulan Büyük Bulgaristan parçalandı. Bulgaristan Prensliği küçültüldü, Doğu Rumeli Osmanlı'ya bağlı özerk bir eyalet oldu, Makedonya ise doğrudan Osmanlı'ya bırakıldı.
- Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığı onaylandı.
- Bosna-Hersek Osmanlı toprağı olarak kalsa da, yönetimi geçici olarak Avusturya-Macaristan'a bırakıldı.
- Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selase) Rusya'ya verildi. Doğubeyazıt ise Osmanlı'ya geri verildi.
- İngiltere, Osmanlı'yı Rusya'ya karşı destekleme vaadi karşılığında Kıbrıs'ı geçici olarak yönetme hakkını elde etti.
- Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğü bir kez daha zarar gördü ve Avrupa'daki varlığı daha da küçüldü.
⚠️ Dikkat: Ayastefanos Antlaşması'nın maddeleri çok ağırdı ve Rusya'nın Balkanlar'daki etkisini aşırı derecede artırıyordu. Bu yüzden diğer Avrupa devletleri buna karşı çıktı ve Berlin Antlaşması ile daha "dengeli" bir çözüm arandı. Ancak bu "denge" yine Osmanlı'nın aleyhine oldu.
📌 Önemli Kişilikler ve Kavramlar: Kim Kimdir, Ne Nedir?
Bu savaşla ilgili testlerde karşınıza çıkabilecek bazı önemli isimler ve kavramlar şunlardır:
- Gazi Osman Paşa: Plevne savunmasındaki kahramanlığıyla tanınan Osmanlı komutanı.
- Gazi Ahmet Muhtar Paşa: Kafkas cephesindeki başarılarıyla bilinen Osmanlı komutanı.
- Sultan II. Abdülhamid: Savaş döneminde tahtta bulunan Osmanlı padişahı. Savaşın ardından "İstibdat Dönemi" olarak bilinen sıkı bir yönetim anlayışını benimsedi.
- Pan-Slavizm: Rusya'nın, Balkanlar'daki tüm Slav halklarını kendi liderliğinde birleştirme ideolojisi. Savaşın temel nedenlerinden biridir.
- Şark Meselesi: Avrupa devletlerinin, Osmanlı İmparatorluğu'nun toprakları üzerindeki siyasi, ekonomik ve stratejik çıkar çatışmalarını ifade eden genel bir kavram.
- Elviye-i Selase: Kars, Ardahan ve Batum şehirlerini ifade eden Osmanlıca terim. Berlin Antlaşması ile Rusya'ya bırakılmıştır.
📝 Öğrenme İpucu: Bu savaş, Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecini hızlandıran ve Balkanlar'daki birçok ulusun bağımsızlığını kazandığı kritik bir dönüm noktasıdır. Antlaşmaların maddelerini ve neden farklar olduğunu iyi anlamaya çalışın.
