Bir öğrenci laboratuvarda eşit kütlede X, Y ve Z katılarını ayrı ayrı suya atıyor ve çözünme sürelerini ölçüyor. X maddesi 30 saniyede, Y maddesi 2 dakikada, Z maddesi 45 saniyede tamamen çözünüyor.
Bu deneyde çözünme hızını etkileyen faktörler arasında aşağıdakilerden hangisi kontrol edilmiş değişkendir?
A) Çözücü türü
B) Çözünen kütlesi
C) Çözünme süresi
D) Sıcaklık
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir bilimsel deneyde "kontrol edilmiş değişken" kavramını anlamamız isteniyor. Gelin, soruyu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım.
- Kontrol Edilmiş Değişken Nedir?
Bir deneyde, bir faktörün (bağımsız değişken) başka bir faktör üzerindeki etkisini (bağımlı değişken) doğru bir şekilde gözlemleyebilmek için, deneydeki diğer tüm ilgili faktörleri sabit tutmamız gerekir. İşte bu sabit tutulan, yani değiştirilmeyen faktörlere "kontrol edilmiş değişken" (veya sabit tutulan değişken) denir. Kontrol edilmiş değişkenler, deneyin güvenilirliğini ve sonuçların doğruluğunu sağlar.
- Deneydeki Bilgileri İnceleyelim:
Öğrenci laboratuvarda X, Y ve Z katılarını suya atıyor ve çözünme sürelerini ölçüyor.
- "eşit kütlede X, Y ve Z katılarını": Bu ifade, çözünen maddelerin (X, Y, Z) miktarının (kütlesinin) tüm deneyler boyunca aynı tutulduğunu açıkça belirtiyor. Bu, çözünme hızını etkileyen önemli bir faktördür ve deneyde sabit tutulmuştur.
- "ayrı ayrı suya atıyor": Bu ifade, çözücü olarak her seferinde su kullanıldığını gösterir. Yani, çözücü türü de deney boyunca sabit tutulmuştur.
- "çözünme sürelerini ölçüyor": X (30 saniye), Y (2 dakika), Z (45 saniye). Bu süreler, deneyin sonucudur, yani çözünme hızıdır. Bu, bizim ölçtüğümüz ve değişmesini beklediğimiz "bağımlı değişken"dir.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Çözücü türü: Evet, deneyde çözücü olarak hep su kullanıldığı için çözücü türü kontrol edilmiştir. Ancak soruda verilen bilgiler içinde, çözünen kütlesinin kontrol edildiği daha net ve doğrudan ifade edilmiştir ("eşit kütlede").
- B) Çözünen kütlesi: Deneyde "eşit kütlede X, Y ve Z katılarını" ifadesiyle çözünen maddenin kütlesinin sabit tutulduğu açıkça belirtilmiştir. Bu, çözünme hızını etkileyen ve bu deneyde kontrol edilen temel bir değişkendir.
- C) Çözünme süresi: Bu, deneyde ölçülen sonuçtur, yani bağımlı değişkendir. Kontrol edilen bir değişken değildir.
- D) Sıcaklık: Deney açıklamasında sıcaklığın kontrol edildiğine dair herhangi bir bilgi verilmemiştir. İyi bir deneyde sıcaklık da kontrol edilmelidir, ancak verilen metne göre bu bilgiyi çıkaramayız.
- Sonuç:
Verilen deney açıklamasında, çözünme hızını etkileyen faktörler arasında en açık ve kesin bir şekilde kontrol edildiği belirtilen faktör, çözünenin kütlesidir ("eşit kütlede").
Cevap B seçeneğidir.
