3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-t" ekiyle türemiş bir ettirgen fiil kullanılmıştır?
A) Çocuk odasını toplattı.
B) Misafirlerine yemek pişirdi.
C) Bütün kitapları okudu.
D) Bahçeyi temizledi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçe dilbilgisinin önemli konularından biri olan "ettirgen fiiller" ve bu fiillerin "-t" ekiyle türemesi üzerinde duracağız. Ettirgen fiiller, bir işi başkasına yaptırma veya bir olayın gerçekleşmesini sağlama anlamı taşıyan fiillerdir. Şimdi adım adım seçenekleri inceleyelim:
- Ettirgen Fiil Nedir?
- Ettirgen fiiller, bir eylemi öznenin kendisinin değil, başkasının yapmasını sağladığı veya bir eylemin gerçekleşmesine neden olduğu durumlarda kullanılan fiillerdir.
- Türkçede ettirgen fiiller genellikle fiil kök veya gövdelerine -t, -r, -dır (-dir, -dur, -dür), -ır (-ir, -ur, -ür) gibi ekler getirilerek oluşturulur.
- Soru bizden özellikle "-t" ekiyle türemiş bir ettirgen fiil bulmamızı istiyor.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Çocuk odasını toplattı.
- Buradaki fiil "toplattı"dır. Fiilin kökü "topla-"dır (çocuk kendisi toplar).
- "Topla-" fiiline "-t" eki getirilerek "toplat-" fiili türetilmiştir. "Toplatmak", çocuğun odayı kendisinin toplaması değil, başkasına toplamasını sağlaması anlamına gelir.
- Bu fiil, "-t" ekiyle türemiş bir ettirgen fiildir.
- B) Misafirlerine yemek pişirdi.
- Buradaki fiil "pişirdi"dir. Fiilin kökü "piş-" (yemek pişmek) veya "pişir-" (yemeği pişirmek) olarak düşünülebilir.
- "Pişmek" (intransitif) fiilinden "pişirmek" (transitif/ettirgen) fiili "-ir" ekiyle türemiştir. Ancak soru bizden "-t" ekini istemektedir. Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
- C) Bütün kitapları okudu.
- Buradaki fiil "okudu"dur. Fiilin kökü "oku-"dur.
- Bu fiil, herhangi bir ettirgenlik eki almamıştır. Özne (o), okuma eylemini kendisi yapmıştır. Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
- D) Bahçeyi temizledi.
- Buradaki fiil "temizledi"dir. Fiilin kökü "temizle-"dir.
- Bu fiil, herhangi bir ettirgenlik eki almamıştır. Özne (o), temizleme eylemini kendisi yapmıştır. Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece "A" seçeneğindeki "toplattı" fiilinin "topla-" fiil köküne "-t" eki getirilerek türemiş bir ettirgen fiil olduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
