Sevgili öğrenciler, fiillerin çatı özellikleri, eylemin özne tarafından nasıl gerçekleştirildiğini veya eylemin başkasına yaptırılıp yaptırılmadığını gösteren önemli bir konudur. Bu soruda, ettirgen çatılı fiilleri bulmamız isteniyor.
- Ettirgen çatılı fiiller, bir eylemi başkasına yaptırma anlamı taşıyan fiillerdir. Yani, özne eylemi kendisi yapmaz, başkasına yaptırır.
- Bu fiiller genellikle fiil kök veya gövdelerine -t, -r, -dir (-tır, -dur, -tür) eklerinden birinin getirilmesiyle oluşturulur.
- Ettirgen fiiller, geçişli bir fiile (nesne alabilen fiil) ettirgenlik eki getirilerek oluşturulur ve geçişlilik derecesini artırır. Örneğin, "oku-" (geçişli) fiilinden "okut-" (ettirgen ve geçişli) fiili türetilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) koşmak: "Koşmak" fiili, eylemi yapanın kendisi olduğu bir fiildir. Bu fiil ettirgenlik eki almamıştır ve eylemi başkasına yaptırma anlamı taşımaz.
- B) uyumak: "Uyumak" fiili de eylemi yapanın kendisi olduğu bir fiildir. Ettirgenlik eki almamıştır ve eylemi başkasına yaptırma anlamı taşımaz.
- C) yazdırmak: Bu fiili inceleyelim. "Yazmak" fiili, bir şeyi yazma eylemini ifade eder. "Yazdırmak" fiili ise "yaz-" fiiline "-dır" ekinin getirilmesiyle oluşmuştur. "Yazdırmak" fiili, eylemi (yazma işini) başkasına yaptırma anlamı taşır. Örneğin, "Öğretmen, öğrencisine ödevini yazdırdı." cümlesinde öğretmen kendisi yazmıyor, yazma eylemini öğrenciye yaptırıyor. Bu nedenle "yazdırmak" ettirgen çatılı bir fiildir.
- D) gelmek: "Gelmek" fiili, eylemi yapanın kendisi olduğu bir fiildir. Ettirgenlik eki almamıştır ve eylemi başkasına yaptırma anlamı taşımaz.
Yukarıdaki açıklamaları göz önünde bulundurduğumuzda, "yazdırmak" fiilinin "yaz-" fiiline "-dır" ekinin getirilmesiyle oluştuğunu ve eylemi başkasına yaptırma anlamı taşıdığını görüyoruz. Bu da onu ettirgen çatılı bir fiil yapar.
Cevap C seçeneğidir.
