7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-dir" ekiyle türemiş bir ettirgen fiil kullanılmıştır?
A) Çocuk yemeğini bitirdi.
B) Müdür yeni kararları açıkladı.
C) Yaşlı adam bankta oturdu.
D) Öğretmen soruları çözdürdü.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, ettirgen fiillerin ne olduğunu ve özellikle "-dir" ekiyle nasıl türetildiklerini anlamamız gerekiyor. Ettirgen fiiller, bir işi başkasına yaptırma anlamı taşıyan fiillerdir. Genellikle fiil kök veya gövdelerine "-t, -r, -dir" ekleri getirilerek oluşturulurlar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk yemeğini bitirdi.
- Bu cümledeki fiil "bitirdi"dir.
- Fiilin kökü "bit-" (bitmek) fiilidir.
- "Bit-" fiiline "-ir" eki gelerek "bitir-" (bitirmek) fiili oluşmuştur. "Bitmek" (kendi kendine sona ermek) fiilinden "bitirmek" (bir şeyi sona erdirmek) fiili türemiştir, yani bu bir ettirgen fiildir.
- Ancak, burada kullanılan ettirgenlik eki "-ir"dir, "-dir" değildir. Bu yüzden A seçeneği doğru cevap değildir.
- B) Müdür yeni kararları açıkladı.
- Bu cümledeki fiil "açıkladı"dır.
- Fiilin kökü "açık" (sıfat) kelimesinden türeyen "açıkla-" (açıklamak) fiilidir.
- "Açıklamak" fiili, doğrudan bir eylemi ifade eder ve herhangi bir ettirgenlik eki (-t, -r, -dir) almamıştır. Bu fiil ettirgen değildir. Bu yüzden B seçeneği doğru cevap değildir.
- C) Yaşlı adam bankta oturdu.
- Bu cümledeki fiil "oturdu"dur.
- Fiilin kökü "otur-" (oturmak) fiilidir.
- "Oturmak" fiili, doğrudan bir eylemi ifade eder ve herhangi bir ettirgenlik eki almamıştır. Bu fiil ettirgen değildir. Bu yüzden C seçeneği doğru cevap değildir.
- D) Öğretmen soruları çözdürdü.
- Bu cümledeki fiil "çözdürdü"dür.
- Fiilin kökü "çöz-" (çözmek) fiilidir.
- "Çözmek" (bir şeyi kendin yapmak) fiiline "-dür" eki gelerek "çözdür-" (bir şeyi başkasına yaptırmak) fiili oluşmuştur.
- "Çözdürmek" fiili, bir işi başkasına yaptırma anlamı taşıdığı için ettirgen bir fiildir.
- Ayrıca, bu fiil "-dir" ekinin bir varyantı olan "-dür" ekiyle türemiştir. Bu yüzden D seçeneği soruda istenen özellikleri taşımaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
