🎓 Ettirgen fiil nedir Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, ettirgen fiillerin ne olduğunu, nasıl oluşturulduğunu, hangi anlamları taşıdığını ve diğer fiil çatılarından nasıl ayırt edileceğini anlamanıza yardımcı olacak temel bilgileri kapsar. Testte başarılı olmak için bu konulara dikkat etmelisin.
📌 Ettirgen Fiil Nedir?
Ettirgen fiiller, bir işi veya eylemi başkasına yaptırma anlamı taşıyan fiillerdir. Yani, eylemi yapan kişi doğrudan özne değildir; özne, eylemin bir başkası tarafından yapılmasını sağlar veya o eyleme sebep olur.
- Eylemi yapan başkasıdır, eylemi yaptıran ise öznedir.
- Geçişsiz bir fiili geçişli hale getirebilir veya zaten geçişli olan bir fiilin geçişlilik derecesini artırabilir.
Örnek: "Çocuk uyudu." (Geçişsiz) → "Anne çocuğu uyuttu." (Geçişli ve ettirgen)
Örnek: "Mektubu yazdım." (Geçişli) → "Mektubu yazdırdım." (Geçişlilik derecesi artmış ve ettirgen)
📌 Ettirgen Fiil Ekleri ve Oluşumu
Ettirgen fiiller, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur. Bu ekler, fiilin son sesine göre uyum sağlar.
- -t / -ıt / -it / -ut / -üt: Genellikle tek heceli veya sonu ünlü ile biten fiillere gelir.
- Gül-t-mek, kork-u-t-mak, ağla-t-mak, uyu-t-mak
- -dır / -dir / -dur / -dür: Genellikle sonu ünsüzle biten veya iki heceli fiillere gelir.
- Yap-tır-mak, oku-dur-mak, yaz-dır-mak, sil-dir-mek
- -ır / -ir / -ur / -ür: Bazı fiillerde kullanılır, özellikle sonu 'l', 'n', 'r' gibi ünsüzlerle bitenlerde.
- Piş-ir-mek, kaç-ır-mak, düş-ür-mek
- -ar / -er: Nadiren ve belirli fiillerde kullanılır.
💡 İpucu: Bir fiilin ettirgen olup olmadığını anlamak için, fiile "onu" kelimesini getirin. Eğer anlamlı oluyorsa fiil geçişlidir. Ettirgen fiiller her zaman geçişlidir.
📌 Ettirgen Fiilin Anlam Özellikleri
Ettirgen fiiller, yalnızca "yaptırma" anlamı taşımakla kalmaz, bazen farklı nüanslar da katabilir.
- Birine İş Yaptırma: En yaygın anlamıdır. Özne, eylemi başkasına yaptırır.
- Öğretmen öğrencilere ödevi yazdırdı. (Öğrenciler yazdı)
- Annem bana odamı toplattı. (Ben topladım)
- İki Kere Ettirgenlik (Ettirgenin Ettirgeni): Bir ettirgen fiile tekrar ettirgenlik eki getirilmesiyle oluşur. Bu, eylemin üçüncü bir kişiye yaptırıldığı veya yaptırma işinin derecesinin arttığı anlamına gelir.
- Yaz-dır-t-mak, oku-t-tur-mak
- Öğretmen müdüre, öğrencilere ödevi yazdırttı. (Müdür öğrencilere yazdırdı)
⚠️ Dikkat: "Yıkatmak" fiili gibi bazı fiillerde, eylemi öznenin kendisinin mi yaptığı yoksa başkasına mı yaptırdığı cümleden anlaşılır. "Arabamı yıkattım." cümlesinde, arabayı kendin de yıkamış olabilirsin, bir oto yıkamacıya da yıkatmış olabilirsin.
📌 Ettirgen Fiili Diğer Fiil Çatılarından Ayırma
Ettirgen fiillerin ekleri, diğer fiil çatılarının (edilgen, dönüşlü, işteş) ekleriyle karıştırılabilir. Anlam farkına odaklanmak önemlidir.
- Edilgen Fiil (Passive Voice): Eylemi yapan belli değildir veya önemli değildir; eylemden etkilenen özne konumundadır. Ekleri: -l, -n.
- Kapı açıldı. (Kim açtı belli değil)
- Ettirgen: Kapıyı açtırdım. (Ben başkasına açtırdım)
- Dönüşlü Fiil (Reflexive Voice): Özne, yaptığı işten kendisi etkilenir. Ekleri: -l, -n.
- Çocuk yıkandı. (Çocuk kendini yıkadı)
- Ettirgen: Çocuğu yıkattım. (Ben başkasına yıkattım)
- İşteş Fiil (Reciprocal/Collective Voice): Eylemin birden fazla kişi tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığını gösterir. Ekleri: -ş.
- Öğrenciler görüştü. (Karşılıklı)
- Ettirgen: Bu konu ettirgen fiille karıştırılmaz.
💡 İpucu: Bir fiilin ettirgen olup olmadığını anlamak için her zaman "Eylemi kim yapıyor? Eylemi kim yaptırıyor?" sorularını kendine sor. Cevaplar sana doğru yolu gösterecektir.
