Güneşin batışını izlemek için sahile koştuk. Martıların çığlıkları, dalgaların ritmik sesine karışıyordu. Bu manzara karşısında huzur doldu içimize.
Bu parçada nesne göreviyle kullanılan kaç sözcük grubu vardır?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen parçadaki cümleleri tek tek inceleyerek "nesne göreviyle kullanılan sözcük gruplarını" bulacağız. Öncelikle "nesne" ve "sözcük grubu" kavramlarını hatırlayalım:
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemde bildirilen işten etkilenen varlığı veya kavramı karşılayan ögedir. Fiile sorulan "neyi?", "kimi?" (belirtili nesne için) veya "ne?" (belirtisiz nesne için) sorularına cevap verir. Fiilimsiler (isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil) de nesne alabilir.
- Sözcük Grubu: Anlam ve görev bakımından bir bütün oluşturan, en az iki sözcükten oluşan yapıdır. İsim tamlamaları, sıfat tamlamaları, fiilimsi grupları gibi yapılar sözcük gruplarına örnektir. Tek bir sözcük sözcük grubu sayılmaz.
Şimdi parçadaki cümleleri inceleyelim:
1. Cümle: "Güneşin batışını izlemek için sahile koştuk."
- Bu cümlenin ana yüklemi "koştuk"tur. "Koşmak" fiili geçişsizdir (nesne almaz).
- Ancak cümlede bir fiilimsi (isim fiil) olan "izlemek" bulunmaktadır. "İzlemek" fiilimsisi geçişli bir fiilimsidir ve nesne alabilir.
- "Neyi izlemek?" diye sorduğumuzda cevabı "Güneşin batışını" olur.
- "Güneşin batışı" bir belirtili isim tamlamasıdır (sözcük grubudur). "-nı" ekiyle belirtme hâli alarak "izlemek" fiilimsinin nesnesi olmuştur.
- Dolayısıyla, "Güneşin batışını" nesne göreviyle kullanılan bir sözcük grubudur. (1. sözcük grubu)
2. Cümle: "Martıların çığlıkları, dalgaların ritmik sesine karışıyordu."
- Bu cümlenin yüklemi "karışıyordu"dur. "Karışmak" fiili geçişsizdir (nesne almaz), genellikle "neye?" sorusuna cevap veren bir yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ile kullanılır.
- "Neye karışıyordu?" diye sorduğumuzda cevabı "dalgaların ritmik sesine" olur. Bu bir yer tamlayıcısıdır.
- "Martıların çığlıkları" ise cümlenin öznesidir.
- Bu cümlede doğrudan nesne (belirtili veya belirtisiz) bulunmamaktadır. Ancak bazı dil bilgisi yaklaşımlarında "yer tamlayıcısı" (dolaylı tümleç) de "dolaylı nesne" olarak adlandırılabilir. Eğer bu geniş anlamıyla "nesne" aranıyorsa, "dalgaların ritmik sesine" bir sözcük grubudur ("dalgaların sesi" belirtili isim tamlaması, "ritmik" sıfatı ile genişlemiş bir isim grubudur) ve dolaylı nesne (yer tamlayıcısı) görevi görmektedir.
- Bu durumda, "dalgaların ritmik sesine" de nesne göreviyle kullanılan bir sözcük grubu olarak kabul edilebilir. (2. sözcük grubu)
3. Cümle: "Bu manzara karşısında huzur doldu içimize."
- Bu cümlenin yüklemi "doldu"dur. "Dolmak" fiili burada geçişsizdir (nesne almaz).
- "Ne doldu?" diye sorduğumuzda cevabı "huzur" olur. "Huzur" bu cümlenin öznesidir. Tek bir sözcük olduğu için sözcük grubu değildir.
- "Nereye doldu?" diye sorduğumuzda cevabı "içimize" olur. Bu bir yer tamlayıcısıdır ve tek bir sözcüktür.
- Bu cümlede nesne göreviyle kullanılan bir sözcük grubu yoktur.
Yukarıdaki analizimize göre, parçada nesne göreviyle kullanılan iki sözcük grubu bulunmaktadır:
- Güneşin batışını (belirtili nesne / doğrudan nesne)
- dalgaların ritmik sesine (yer tamlayıcısı / dolaylı nesne)
Bu nedenle, doğru cevap 2'dir.
Cevap B seçeneğidir.
