5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde istek kipi eki almış bir fiil bulunmamaktadır?
A) Yarın seninle görüşelim.
B) Bu konuyu tekrar konuşalım.
C) Akşam yemeğini birlikte yiyelim.
D) Dün akşam çok güzel vakit geçirdik.
Bu soruda, cümlelerdeki fiillerin hangi kipte çekimlendiğini bulmamız ve istek kipi eki almamış olanı işaretlememiz isteniyor. İstek kipi, bir eylemin yapılmasını isteme, dileme veya önerme anlamı taşıyan bir kiptir. Fiillere genellikle -e, -a ekleri ve şahıs ekleri getirilerek oluşturulur (örneğin, gideyim, gidesin, gidelim, gelesiniz).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın seninle görüşelim. Bu cümlede fiil "görüşelim"dir. Fiilin kökü "görüş-"tür. Fiile gelen "-elim" eki, 1. çoğul şahıs istek kipi ekidir. (Biz görüşelim.) Dolayısıyla bu cümlede istek kipi kullanılmıştır.
- B) Bu konuyu tekrar konuşalım. Bu cümlede fiil "konuşalım"dır. Fiilin kökü "konuş-"tur. Fiile gelen "-alım" eki, 1. çoğul şahıs istek kipi ekidir. (Biz konuşalım.) Dolayısıyla bu cümlede de istek kipi kullanılmıştır.
- C) Akşam yemeğini birlikte yiyelim. Bu cümlede fiil "yiyelim"dir. Fiilin kökü "ye-"dir. (Araya kaynaştırma harfi 'y' girmiştir.) Fiile gelen "-yelim" eki, 1. çoğul şahıs istek kipi ekidir. (Biz yiyelim.) Dolayısıyla bu cümlede de istek kipi kullanılmıştır.
- D) Dün akşam çok güzel vakit geçirdik. Bu cümlede fiil "geçirdik"tir. Fiilin kökü "geçir-"dir. Fiile gelen "-dik" eki, görülen geçmiş zaman (bilinen geçmiş zaman) kip ekidir. (Biz geçirdik.) Bu fiil, bir eylemin geçmişte yapıldığını bildirmektedir, istek veya dilek anlamı taşımaz. Bu cümlede istek kipi eki almış bir fiil bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A, B ve C seçeneklerindeki fiillerin istek kipi ile çekimlendiğini, D seçeneğindeki fiilin ise görülen geçmiş zaman kipi ile çekimlendiğini görüyoruz. Bu nedenle, istek kipi eki almamış fiilin bulunduğu cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
