Sosyal psikoloji nedir 11. sınıf Test 1

Bir araştırmada, katılımcılar iki gruba ayrılmış ve her gruba farklı bir problem verilmiştir. Birinci gruba "Bu problemi çözerseniz 100 TL kazanırsınız" denirken, ikinci gruba "Bu problemi çözmek çok eğlenceli" mesajı verilmiştir. İkinci gruptaki katılımcıların problemi çözmek için daha istekli olduğu ve daha yaratıcı çözümler ürettiği gözlemlenmiştir. Bu sonuç, sosyal psikolojideki hangi kuramla ilişkilidir?

A) Sosyal değişim kuramı
B) İki faktörlü duygu kuramı
C) Aşırı gerekçelendirme etkisi
D) Sosyal öğrenme kuramı

Harika bir soru! Bu tür senaryolar, insan davranışlarının altında yatan psikolojik dinamikleri anlamamıza yardımcı olur. Şimdi bu soruyu adım adım inceleyelim.

• Soruyu Anlayalım: Bize verilen senaryoda, iki farklı motivasyon kaynağının (dışsal ödül vs. içsel keyif) bir görevi yerine getirme isteği ve yaratıcılık üzerindeki etkisi gözlemleniyor. Birinci grup dışsal bir ödül (100 TL) ile motive edilirken, ikinci grup içsel bir motivasyon (eğlenceli olma) ile yaklaşıyor. Sonuç olarak, içsel motivasyonla yaklaşan ikinci grubun daha istekli ve yaratıcı olduğu belirtiliyor.
• Seçenekleri Değerlendirelim:
• A) Sosyal değişim kuramı: Bu kuram, insanların sosyal ilişkilerinde maliyet ve fayda analizi yaparak kararlar aldığını öne sürer. İlişkilerde alınan ödüllerin (faydaların) maliyetlerden (fedakarlıklar, çabalar) fazla olması durumunda ilişkinin sürdürülebilir olduğunu savunur. Ancak bizim senaryomuz, bir göreve yönelik motivasyonun kaynağının (içsel mi, dışsal mı) etkisine odaklanıyor, sosyal ilişkilerdeki değişim dengesine değil. Bu nedenle doğru seçenek değildir.
• B) İki faktörlü duygu kuramı: Schachter ve Singer tarafından geliştirilen bu kuram, duyguların hem fizyolojik uyarılma hem de bu uyarılmanın bilişsel yorumuyla oluştuğunu belirtir. Yani bir durum karşısında hem fiziksel bir tepki veririz hem de bu tepkiyi zihinsel olarak anlamlandırırız. Senaryomuzda duygu oluşumu değil, motivasyonun türü ve etkisi ele alınmaktadır. Bu nedenle doğru seçenek değildir.
• D) Sosyal öğrenme kuramı: Albert Bandura tarafından ortaya konan bu kuram, insanların başkalarını gözlemleyerek, taklit ederek ve model alarak öğrendiğini savunur. Gözlem yoluyla öğrenme, pekiştirme ve modelleme bu kuramın temelini oluşturur. Senaryomuzda ise gözlem yoluyla öğrenme veya model alma gibi bir durumdan bahsedilmiyor; motivasyonun içsel ve dışsal kaynaklarının karşılaştırılması yapılıyor. Bu nedenle doğru seçenek değildir.
• C) Aşırı gerekçelendirme etkisi: İşte bu tam da bizim senaryomuzla ilgili! Aşırı gerekçelendirme etkisi (Overjustification Effect), bireylerin zaten içsel olarak keyif aldıkları veya motive oldukları bir aktivite için dışsal bir ödül (para, hediye vb.) aldıklarında, bu aktiviteye yönelik içsel motivasyonlarının azalması durumudur. Başlangıçta "eğlenceli olduğu için" yapılan bir şey, dışsal ödül devreye girdiğinde "ödül almak için" yapılıyormuş gibi algılanmaya başlar.
• Senaryoyla İlişkilendirme: Birinci gruptaki katılımcılar "100 TL kazanmak" gibi dışsal bir gerekçeyle motive edilmişlerdir. Bu durum, onların problemi çözme isteğini ve yaratıcılığını, içsel motivasyonla (problemi çözmenin eğlenceli olması) yaklaşan ikinci gruba göre azaltmış olabilir. İkinci grup, dışsal bir ödülün baskısı altında kalmadığı için, problemin kendisinden keyif almış, bu da onların daha istekli ve yaratıcı olmalarını sağlamıştır. Dışsal ödül, birinci gruptaki içsel motivasyonu "aşırı gerekçelendirmiş" ve dolayısıyla azaltmıştır.

Cevap C seçeneğidir.