Karl Popper'ın yanlışlanabilirlik kriterine göre aşağıdaki ifadelerden hangisi bilimsel sayılmaz?
A) Su 100°C'de kaynar
B) Bütün metaller ısıtılınca genleşir
C) Falcılık insanların geleceğini tahmin edebilir
D) Yerçekimi ivmesi 9.8 m/s²'dir
Karl Popper'ın yanlışlanabilirlik kriteri, bir ifadenin bilimsel olup olmadığını ayırt etmek için kullanılan önemli bir ölçüttür. Bu kritere göre, bir ifadenin bilimsel sayılabilmesi için, yanlış olduğunun gösterilebileceği (yani yanlışlanabilir) bir deney veya gözlem tasarlanabilmelidir. Eğer bir ifade, prensipte bile olsa, hiçbir gözlemle çürütülemezse, bilimsel değildir.
- A) Su $100^\circ C$'de kaynar: Bu ifade bilimseldir çünkü yanlışlanabilir. Örneğin, standart atmosfer basıncında suyu ısıtıp $100^\circ C$'den farklı bir sıcaklıkta kaynadığını gözlemleyebilirsek, bu ifade yanlışlanmış olur.
- B) Bütün metaller ısıtılınca genleşir: Bu ifade de bilimseldir ve yanlışlanabilir. Eğer bir metal bulup ısıttığımızda genleşmek yerine büzüldüğünü veya hiç değişmediğini gözlemleyebilirsek, bu ifade yanlışlanmış olur.
- C) Falcılık insanların geleceğini tahmin edebilir: Bu ifade bilimsel değildir çünkü yanlışlanamaz. Falcıların yaptığı tahminler genellikle çok genel, yoruma açık veya belirsizdir. Bir tahminin tutmaması durumunda, falcılar genellikle "enerjiler değişti", "senin inancın yeterli değildi" gibi bahanelerle kendilerini savunabilirler. Bu durum, falcılığın iddialarını her türlü gözlemle uyumlu hale getirmesine olanak tanır ve dolayısıyla yanlış olduğunu kanıtlayacak kesin bir deney veya gözlem tasarlamak imkansız hale gelir. Popper'a göre, bir teori her şeyi açıklayabiliyorsa, aslında hiçbir şeyi açıklayamıyordur.
- D) Yerçekimi ivmesi $9.8 \text{ m/s}^2$'dir: Bu ifade bilimseldir ve yanlışlanabilir. Örneğin, hassas ölçümler yaparak yerçekimi ivmesinin bu değerden farklı olduğunu (belirli bir hata payı dışında) tespit edebilirsek, bu ifade yanlışlanmış olur.
Bu açıklamalar ışığında, falcılıkla ilgili ifade, yanlışlanabilir bir yapıya sahip olmadığı için bilimsel sayılmaz.
Cevap C seçeneğidir.
