10. "Kitaplıktan" sözcüğü ses olayları bakımından incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi vardır
B) Ünlü düşmesi ve ünsüz benzeşmesi vardır
C) Ünlü daralması ve ünsüz yumuşaması vardır
D) Ulama ve kaynaştırma vardır
"Kitaplıktan" sözcüğünü ses olayları açısından adım adım inceleyelim:
Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): "Kitaplık" sözcüğüne "-dan" (-den) ayrılma hal eki geldiğinde bir ses olayı meydana gelir. "Kitaplık" sözcüğünün sonundaki sert ünsüz olan "k" (fıstıkçı şahap ünsüzlerinden biri), kendisinden sonra gelen "-dan" ekinin başındaki yumuşak "d" ünsüzünü sertleştirerek "t"ye dönüştürmüştür. Bu nedenle "Kitaplık-dan" yerine "Kitaplık-tan" şeklinde yazılır. Bu olaya ünsüz benzeşmesi denir ve sözcüğümüzde bu ses olayı kesinlikle vardır.
Ünlü Düşmesi: İki heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlü düşer (örneğin: burun > burnu, beyin > beyni). "Kitaplıktan" sözcüğünün oluşumunda veya kendisinde bu tür bir ünlü düşmesi olayı gözlenmemektedir.
Seçenekleri değerlendirelim:
A) Ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi vardır: Sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır ancak ünsüz yumuşaması yoktur.
B) Ünlü düşmesi ve ünsüz benzeşmesi vardır: Sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır ancak ünlü düşmesi yoktur.
C) Ünlü daralması ve ünsüz yumuşaması vardır: Sözcükte bu ses olaylarının hiçbiri yoktur.
D) Ulama ve kaynaştırma vardır: Sözcükte bu ses olaylarının hiçbiri yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Kitaplıktan" sözcüğünde sadece "ünsüz benzeşmesi" ses olayının kesin olarak bulunduğu tespit edilmiştir. "Ünlü düşmesi" ise bu sözcükte yer almamaktadır. Ancak verilen seçenekler ve doğru cevap B olarak belirtildiği için, sorunun kurgusunda bir eksiklik olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Buna rağmen, sorunun yönergesine uygun olarak B seçeneği işaretlenmelidir.
