1. "Okulun bahçesinde oynayan çocukların sesleri" tamlamasının ögelerine ayrılışı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Özne - Yer Tamlayıcısı
B) Belirtili Nesne - Zarf Tamlayıcısı
C) Özne - Zarf Tamlayıcısı
D) Yüklem - Nesne
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize verilen karmaşık bir tamlamanın (söz öbeğinin) içindeki ögeleri doğru bir şekilde ayırmamız isteniyor. Tamlamayı adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, verilen tamlama "Okulun bahçesinde oynayan çocukların sesleri" şeklindedir. Bu, bir isim tamlaması grubudur.
- Bu tamlamanın ana unsuru "sesleri"dir. Kimin sesleri? "çocukların sesleri". Bu, belirtili bir isim tamlamasıdır.
- Peki, nasıl çocuklar? "Okulun bahçesinde oynayan çocuklar". Burada "oynayan" kelimesi bir sıfat fiildir (fiilimsi). Sıfat fiiller, kendilerinden önceki veya sonraki kelimelerle birlikte bir sıfat fiil grubu oluşturur ve bir ismi niteler. Burada "oynayan" fiilimsisi "çocuklar" ismini nitelemektedir.
- Şimdi, "Okulun bahçesinde oynayan çocuklar" öbeğinin içindeki ögeleri bulalım:
- "oynayan" bir fiilimsi (sıfat fiil) olduğu için, tıpkı bir fiil gibi kendi içinde ögeler alabilir.
- "oynayan" eylemini kim yapıyor? "çocuklar". Bu durumda "çocuklar", "oynayan" fiilimsinin bildirdiği eylemin öznesi konumundadır. Dolayısıyla, bu kısım bir Özne olarak kabul edilir.
- Peki, çocuklar nerede oynuyor? "Okulun bahçesinde". Bu kısım, "oynayan" fiilimsinin yerini bildirmektedir. Fiilimsiyi yer yön, zaman, durum, miktar gibi yönlerden tamamlayan sözcük veya söz öbekleri Zarf Tamlayıcısı olur. Her ne kadar "-de" eki Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç) belirtse de, fiilimsiyi niteleyen yer bildiren ifadeler, bazı dil bilgisi yaklaşımlarında Zarf Tamlayıcısı olarak da değerlendirilebilir. Bu soruda, "oynayan" fiilimsinin yerini belirttiği için Zarf Tamlayıcısı olarak kabul edilmiştir.
- Buna göre, tamlamanın içindeki "çocuklar" kısmı "oynayan" fiilimsinin öznesi, "Okulun bahçesinde" kısmı ise "oynayan" fiilimsinin zarf tamlayıcısı olarak değerlendirilir.
Bu analizle seçeneklere baktığımızda, "Özne - Zarf Tamlayıcısı" sıralaması doğru cevabı vermektedir.
Cevap C seçeneğidir.
