Sevgili öğrenciler,
Bu soruyu doğru bir şekilde çözmek için, Çelebi Mehmet döneminin genel özelliklerini ve devletin yeniden yapılanma sürecinde hangi alanlara odaklanıldığını anlamamız gerekiyor.
- Çelebi Mehmet ve Fetret Devri: Çelebi Mehmet, Osmanlı Devleti'nin en zorlu dönemlerinden biri olan Fetret Devri'ne (1402-1413) son vererek devleti yeniden bir araya getiren ve bu nedenle "Osmanlı Devleti'nin İkinci Kurucusu" olarak anılan önemli bir padişahtır. Ankara Savaşı (1402) sonrası dağılma tehlikesi geçiren devleti toparlamak, onun en temel amacıydı. Bu süreçte devletin temel kurumlarını yeniden işler hale getirmesi gerekiyordu.
- A) Askeri teşkilatlanma: Bir devletin ayakta kalabilmesi ve otoritesini sağlayabilmesi için güçlü bir orduya ihtiyacı vardır. Çelebi Mehmet, Fetret Devri'nde zayıflayan ve dağılan askeri yapıyı yeniden düzenlemek, isyanları bastırmak ve devletin sınırlarını korumak için askeri teşkilatlanmaya doğrudan önem vermiştir. Bu, devletin yeniden inşasının olmazsa olmazlarındandı.
- B) Mali düzen: Devletin tüm faaliyetlerini yürütebilmesi, ordusunu besleyebilmesi ve memurlarına maaş ödeyebilmesi için sağlam bir maliyeye sahip olması şarttır. Çelebi Mehmet, Fetret Devri'nde bozulan vergi sistemini, gelir-gider dengesini ve genel mali düzeni yeniden kurmak için çalışmalar yapmıştır. Bu da devletin yeniden inşasında doğrudan ele alınan bir alandır.
- C) Dini kurumlar: Osmanlı Devleti gibi teokratik unsurlar taşıyan bir yapıda, dini kurumlar (medreseler, vakıflar, camiler vb.) hem toplumsal düzenin sağlanmasında hem de devletin meşruiyetinin pekiştirilmesinde önemli rol oynar. Çelebi Mehmet, devlet otoritesini yeniden tesis ederken, dini kurumların işleyişini de düzenleyerek toplumsal barışı ve devletin dini temellerini güçlendirmeye çalışmıştır. Bu da dolaylı veya doğrudan bir yapılanma alanıdır.
- D) Sivil havacılık: Sivil havacılık, yani yolcu ve yük taşımacılığı için uçakların kullanılması, 20. yüzyılda ortaya çıkmış bir kavramdır. Çelebi Mehmet'in yaşadığı 15. yüzyılda uçak veya benzeri hava taşıtları henüz icat edilmediği için, sivil havacılık gibi bir alanda bir yapılanmaya gitmesi veya böyle bir kavramın var olması mümkün değildir. Bu seçenek, dönemin şartlarına tamamen aykırıdır.
Bu bilgiler ışığında, Çelebi Mehmet'in devletin yeniden inşası sürecinde askeri, mali ve dini alanlarda doğrudan veya dolaylı olarak yapılanmalara gittiğini, ancak sivil havacılık gibi o dönemde var olmayan bir alanda bir yapılanmaya gitmesinin söz konusu olmadığını açıkça görmekteyiz.
Cevap D seçeneğidir.
