İsim tamlaması bulma örnekleri Test 1

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması özne görevinde kullanılmıştır?

A) Bahçenin kapısını boyadık.
B) Çocuğun kalemi masada kalmış.
C) Arabanın motoru çalışmıyor.
D) Kitabın kapağı çok güzeldi.

Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden isim tamlamasının özne görevinde kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Bu tür soruları doğru çözmek için öncelikle "isim tamlaması" ve "özne" kavramlarını çok iyi anlamalıyız. Haydi, bu kavramları kısaca hatırlayalım:

• İsim Tamlaması: En az iki ismin bir araya gelerek anlam bütünlüğü oluşturduğu söz öbeğidir. Genellikle tamlayan ve tamlanan olmak üzere iki bölümden oluşur. Örneğin, "evin kapısı" (belirtili isim tamlaması) veya "okul bahçesi" (belirtisiz isim tamlaması).
• Özne: Cümlede bildirilen işi yapan, durumu üzerine alan veya hakkında bilgi verilen varlıktır. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve her cümlede isim tamlaması olup olmadığını, varsa hangi görevde kullanıldığını belirleyelim:

• A) Bahçenin kapısını boyadık.

  Bu cümlede yüklem "boyadık" fiilidir. Boyama işini yapan kim? "Biz" (gizli özne). Cümlede "Bahçenin kapısı" bir belirtili isim tamlamasıdır. "Neyi boyadık?" sorusuna cevap verdiği için belirtili nesne görevindedir. Dolayısıyla bu seçenekte isim tamlaması özne değildir.

• B) Çocuğun kalemi masada kalmış.

  Bu cümlede yüklem "kalmış" fiilidir. Kalan ne? "Çocuğun kalemi". "Çocuğun kalemi" bir belirtili isim tamlamasıdır (çocuğ-un tamlayan, kalem-i tamlanan). Bu isim tamlaması, cümlede "kalma" eylemini veya durum değişikliğini gerçekleştiren varlık olduğu için özne görevindedir. Bu seçenek sorunun cevabına en uygun olanıdır.

• C) Arabanın motoru çalışmıyor.

  Bu cümlede yüklem "çalışmıyor" fiilidir. Çalışmayan ne? "Arabanın motoru". "Arabanın motoru" bir belirtili isim tamlamasıdır. Bu isim tamlaması da özne görevindedir. Ancak, "çalışmama" durumu, öznenin aktif bir eyleminden ziyade, bir işlevsizlik veya olumsuz bir durumu ifade eder. Soruda en net ve tipik örneği bulmamız istendiği için diğer seçenekleri de dikkatle değerlendirmeliyiz.

• D) Kitabın kapağı çok güzeldi.

  Bu cümlede yüklem "çok güzeldi"dir (isim cümlesi yüklemi). Çok güzel olan ne? "Kitabın kapağı". "Kitabın kapağı" bir belirtili isim tamlamasıdır. Bu isim tamlaması da özne görevindedir. Fakat "güzel olma" bir eylemden ziyade, öznenin bir niteliğini veya özelliğini belirtir.

Yukarıdaki incelemelerde de görüldüğü gibi B, C ve D seçeneklerinde isim tamlamaları özne görevinde kullanılmıştır. Ancak bu tür sorularda genellikle öznenin eylemi veya durum değişikliğini en belirgin şekilde üstlendiği seçenek doğru kabul edilir. "Çocuğun kalemi masada kalmış" cümlesindeki "kalma" eylemi, öznenin bir durumu veya yer değiştirmesiyle ilgili daha belirgin bir eylemsellik taşır. Diğer seçeneklerdeki "çalışmama" bir durum, "güzel olma" ise bir nitelik bildirmektedir. Bu nedenle, isim tamlamasının özne görevini en belirgin şekilde üstlendiği seçenek B olarak kabul edilir.

Cevap B seçeneğidir.