Öge eksikliği Test 1

Hangi cümlede yüklem eksikliği bulunmaktadır?

A) Güneş doğdu ve ısıttı.
B) Çocuk koştu ve düştü.
C) Kitabı aldı ve okumaya başladı.
D) Müzik dinledi ve dans etti.

Bu soruda, cümlelerdeki yüklemleri ve yüklemlerin eksik olup olmadığını inceleyeceğiz. Yüklem eksikliği, bir cümlede yüklemin hiç bulunmaması veya birden fazla yargının bulunduğu bağlı cümlelerde, ortak kullanılan yüklemin cümlelerden birine uymaması ya da bir yargının yükleminin tamamen eksik bırakılması durumudur. Bu durum anlatım bozukluğuna yol açar.

• A) Güneş doğdu ve ısıttı.

  Bu cümleyi iki ayrı yargı olarak inceleyelim:

  Birinci yargı: "Güneş doğdu." (Yüklem: doğdu) - Bu yargı anlamlı ve eksiksizdir. "Doğmak" fiili geçişsizdir (nesne almaz).

  İkinci yargı: "Güneş ısıttı." (Yüklem: ısıttı) - "Isıtmak" fiili genellikle geçişli bir fiildir, yani bir nesneye ihtiyaç duyar (Neyi ısıttı? Havayı, ortamı vb.). Bu cümlede "ısıttı" fiilinin nesnesi belirtilmemiştir. Eğer "ısıttı" fiili geçişli olarak kullanılıyorsa, nesnesinin eksik olması bir anlatım bozukluğudur (nesne eksikliği). Ancak, bazı durumlarda, cümlenin anlam bütünlüğünü sağlamak için ikinci yargının farklı bir yükleme veya yüklem grubuna ihtiyaç duyması ve bunun eksik olması "yüklem eksikliği" olarak da yorumlanabilir. Burada "ısıttı" fiili tek başına, "doğdu" fiiliyle aynı yapısal ve anlamsal paralelliği kurmakta yetersiz kalmaktadır. Sanki "Güneş doğdu ve (ortamı) ısıtmaya başladı" gibi bir ifadeye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu durumda "başladı" fiili eksik kalmış olur. Bu nedenle bu cümlede yüklem eksikliği bulunmaktadır.

• B) Çocuk koştu ve düştü.

  Bu cümleyi de iki ayrı yargı olarak inceleyelim:

  Birinci yargı: "Çocuk koştu." (Yüklem: koştu)

  İkinci yargı: "Çocuk düştü." (Yüklem: düştü)

  "Çocuk" öznesi her iki yüklem için de ortaktır ve her iki fiil de geçişsizdir (nesne almaz). Cümlede herhangi bir eksiklik veya anlatım bozukluğu yoktur.

• C) Kitabı aldı ve okumaya başladı.

  Bu cümleyi de iki ayrı yargı olarak inceleyelim:

  Birinci yargı: "(O) Kitabı aldı." (Yüklem: aldı)

  İkinci yargı: "(O) Kitabı okumaya başladı." (Yüklem: başladı)

  Gizli özne "o" ve nesne "kitabı" her iki yargı için de ortaktır. Yüklemler uyumludur. Cümlede herhangi bir eksiklik veya anlatım bozukluğu yoktur.

• D) Müzik dinledi ve dans etti.

  Bu cümleyi de iki ayrı yargı olarak inceleyelim:

  Birinci yargı: "(O) Müzik dinledi." (Yüklem: dinledi)

  İkinci yargı: "(O) dans etti." (Yüklem: dans etti)

  Gizli özne "o" her iki yargı için de ortaktır. "Dinledi" fiili geçişli, "dans etti" fiili geçişsizdir ancak bu durum bir anlatım bozukluğuna yol açmaz. Cümlede herhangi bir eksiklik veya anlatım bozukluğu yoktur.

Yukarıdaki açıklamalara göre, A seçeneğindeki cümlede "ısıttı" fiilinin tek başına yeterli bir yüklem oluşturmadığı ve cümlenin tamamlanması için ek bir yükleme (örneğin "ısıtmaya başladı" gibi birleşik bir yüklemin "başladı" kısmı) ihtiyaç duyulduğu kabul edilebilir. Bu durum, yüklem eksikliği olarak değerlendirilir.

Cevap A seçeneğidir.