Fiilde çatı LGS Test 1

Hangi cümledeki fiil, ettirgen çatılıdır?

A) Çocuk yıkandı.
B) Anne çocuğu yıkattı.
C) Araba yıkandı.
D) Kuş uçtu.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bugünkü dersimizde fiillerin çatı özelliklerinden biri olan "ettirgen çatılı fiil" konusunu öğreneceğiz ve bu bilgiyi kullanarak sorumuzu çözeceğiz. Hazır mısınız?

• Ettirgen Çatılı Fiil Nedir?

  Ettirgen çatılı fiiller, bir işi başkasına yaptırma anlamı taşıyan fiillerdir. Yani, özne işi kendisi yapmaz, başkasına yaptırır veya başkasının yapmasına neden olur. Bir fiilin ettirgen çatılı olması için genellikle fiil kök veya gövdesine "-t, -r, -dır (-dir, -dur, -dür), -ır (-ir, -ur, -ür)" gibi ekler getirilir.

  Örneğin: "oku-" (basit) -> "okut-" (ettirgen) (Birine okuma işini yaptırmak)

  "gel-" (basit) -> "geldir-" (ettirgen) (Birinin gelmesini sağlamak)

• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi cümlenin ettirgen çatılı bir fiil içerdiğini bulalım:
• A) Çocuk yıkandı.
  • Buradaki fiil "yıkandı"dır. Fiilin kökü "yıka-"dır. "-n" eki almıştır. Bu ek, fiile ya "dönüşlülük" (işi yapanın işten etkilenmesi) ya da "edilgenlik" (işin başkası tarafından yapılması ve öznenin işten etkilenmesi) anlamı katar. Çocuk kendi kendini yıkamış (dönüşlü) veya başkası tarafından yıkanmış (edilgen) olabilir. Her iki durumda da fiil ettirgen çatılı değildir.
• B) Anne çocuğu yıkattı.
  • Buradaki fiil "yıkattı"dır. Fiilin kökü "yıka-"dır. Bu fiil, "-t" ekini alarak "yıkat-" şeklini almıştır. "Anne" işi (yıkama) kendisi yapmıyor, "çocuğu" başkasına (veya kendisi de olabilir ama fiilin yapısı başkasına yaptırma anlamı taşır) yıkatıyor, yani yıkama işini başkasına yaptırıyor. İşte bu, ettirgen çatılı bir fiildir.
• C) Araba yıkandı.
  • Buradaki fiil de "yıkandı"dır. A seçeneğinde olduğu gibi, fiilin kökü "yıka-" ve "-n" eki almıştır. Araba kendi kendini yıkayamayacağı için, bu fiil "edilgen" çatılıdır. Yani araba, başkası tarafından yıkanmıştır. Ettirgen çatılı değildir.
• D) Kuş uçtu.
  • Buradaki fiil "uçtu"dur. Fiilin kökü "uç-"tur. Bu fiil herhangi bir ettirgenlik eki almamıştır. Kuş, uçma eylemini doğrudan kendisi yapmaktadır. Bu fiil, basit bir "etken" çatılı fiildir. Ettirgen çatılı değildir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Anne çocuğu yıkattı." cümlesindeki "yıkattı" fiilinin, annenin yıkama işini başkasına yaptırdığı anlamını taşıdığını ve bu nedenle ettirgen çatılı olduğunu görüyoruz.

Cevap B seçeneğidir.