Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, cümlelerdeki öznelerin (işi yapanın) eylemi bizzat kendisinin mi yaptığını, yoksa yapılan eylemden mi etkilendiğini bulmamız isteniyor. Türkçede fiillerin çatı özelliklerini (etken, edilgen, dönüşlü, işteş) hatırlayarak bu tür soruları kolayca çözebiliriz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk kitap okudu.
- Bu cümlede özne "Çocuk"tur.
- Çocuk, "okuma" eylemini bizzat kendisi yapmaktadır. Yani, işi yapan doğrudan öznedir.
- Bu cümle etken çatılı bir cümledir.
- B) Kuşlar ötüştü.
- Bu cümlede özne "Kuşlar"dır.
- Kuşlar, "ötüşme" eylemini bizzat kendileri yapmaktadır. "-ş" eki eylemin karşılıklı veya birlikte yapıldığını gösterse de, eylemi yapan yine öznedir.
- Bu cümle işteş çatılı bir cümledir. Özne işi yapandır.
- C) Pencere açıldı.
- Bu cümlede özne "Pencere"dir.
- "Pencere", "açılma" eylemini kendi kendine yapmaz. Pencere, bir başkası tarafından (örneğin, "Ali pencereyi açtı" cümlesinde Ali tarafından) açılır veya dış bir etkiyle açılır. Yani, pencere bu eylemden etkilenen konumdadır.
- Fiil "-ıl" eki almıştır ve bu, fiilin edilgen çatılı olduğunu gösterir. Edilgen çatılı cümlelerde özne, işi yapan değil, işten etkilenendir.
- D) Öğrenci soruyu çözdü.
- Bu cümlede özne "Öğrenci"dir.
- Öğrenci, "çözme" eylemini bizzat kendisi yapmaktadır. Yani, işi yapan doğrudan öznedir.
- Bu cümle etken çatılı bir cümledir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Pencere açıldı" cümlesinde özne olan "Pencere"nin, açılma eylemini yapan değil, bu eylemden etkilenen varlık olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap C seçeneğidir.
