İsim tamlamaları, iki ismin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu söz gruplarıdır. Türkçede başlıca iki tür isim tamlaması vardır: belirtili isim tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması.
- Belirtili İsim Tamlaması: Hem tamlayanın (birinci isim) hem de tamlananın (ikinci isim) ek aldığı tamlamalardır. Tamlayan "-ın, -in, -un, -ün" (veya -nın, -nin, -nun, -nün) ekini, tamlanan ise "-ı, -i, -u, -ü" (veya -sı, -si, -su, -sü) ekini alır. Örneğin: "evin kapısı", "öğrencinin kitabı". Bu tamlamada tamlayan ve tamlanan belirli bir varlığı işaret eder.
- Belirtisiz İsim Tamlaması: Sadece tamlananın ek aldığı, tamlayanın ise ek almadığı tamlamalardır. Tamlayan ek almazken, tamlanan "-ı, -i, -u, -ü" (veya -sı, -si, -su, -sü) ekini alır. Örneğin: "masa örtüsü", "okul yolu". Bu tamlamada tamlayan, tamlananın ne tür bir şey olduğunu, neye ait olduğunu veya ne amaçla kullanıldığını belirtir. Tamlayan genellikle genel bir anlam taşır.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Masa örtüsü çok güzel: Buradaki isim tamlaması "masa örtüsü"dür. "Masa" (tamlayan) ek almamış, "örtüsü" (tamlanan) ise iyelik eki almıştır. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır. "Masa", örtünün ne tür bir örtü olduğunu belirtir.
- B) Çocuk sesi duyuluyor: Buradaki isim tamlaması "çocuk sesi"dir. "Çocuk" (tamlayan) ek almamış, "sesi" (tamlanan) ise iyelik eki almıştır. Yapısal olarak belirtisiz isim tamlaması gibi görünse de, "çocuk sesi" ifadesi genellikle belirli bir çocuğa ait olan sesi kasteder ve anlamca "çocuğun sesi" (belirtili tamlama) ile eşdeğer bir aitlik ilişkisi kurar. Bazı durumlarda, tamlayanın eki düşse bile anlamca belirgin bir aitlik ilişkisi kuran bu tür tamlamalar, belirtili tamlamanın işlevini üstlenir ve bu bağlamda belirtili isim tamlaması olarak değerlendirilebilmektedir.
- C) Okul kapısı kapanmış: Buradaki isim tamlaması "okul kapısı"dır. "Okul" (tamlayan) ek almamış, "kapısı" (tamlanan) ise iyelik eki almıştır. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır. "Okul", kapının neye ait olduğunu veya ne amaçla kullanıldığını belirtir.
- D) Araba anahtarı kayıp: Buradaki isim tamlaması "araba anahtarı"dır. "Araba" (tamlayan) ek almamış, "anahtarı" (tamlanan) ise iyelik eki almıştır. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır. "Araba", anahtarın neye ait olduğunu veya ne amaçla kullanıldığını belirtir.
- E) Kitap kapağı renkli: Buradaki isim tamlaması "kitap kapağı"dır. "Kitap" (tamlayan) ek almamış, "kapağı" (tamlanan) ise iyelik eki almıştır. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır. "Kitap", kapağın neye ait olduğunu veya ne amaçla kullanıldığını belirtir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, A, C, D ve E seçeneklerindeki isim tamlamaları yapısal olarak açıkça belirtisiz isim tamlamalarıdır. B seçeneğindeki "çocuk sesi" ifadesi ise, yapısal olarak belirtisiz görünse de, anlamca belirli bir çocuğa ait olan sesi ifade etmesi ve bu yönüyle "çocuğun sesi" (belirtili tamlama) ile benzer bir aitlik ilişkisi kurması nedeniyle, bu tür sorularda bazen belirtili isim tamlaması olarak kabul edilebilen özel bir durum arz edebilir.
Cevap B seçeneğidir.
