Bezelyelerde uzun boy (U) baskın, kısa boy (u) çekinik özelliktir. Homozigot uzun boylu bir bezelye ile heterozigot uzun boylu bir bezelye çaprazlandığında, kısa boylu bezelye oluşma olasılığı nedir?
A) %0
B) %25
C) %50
D) %75
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu çözmek için bezelyelerde kalıtım kurallarını adım adım inceleyelim. Unutmayın, genetik soruları bir bulmaca gibidir ve her parçayı doğru yerine koyduğumuzda çözüme ulaşırız.
-
1. Adım: Genleri ve Özelliklerini Belirleyelim
Soruda bize verilen bilgilere göre:
- Uzun boy geni: U (Bu gen baskındır, yani bir bezelyede sadece bir tane U geni bulunsa bile bezelye uzun boylu olur.)
- Kısa boy geni: u (Bu gen çekiniktir, yani bir bezelyenin kısa boylu olabilmesi için her iki geninin de u olması gerekir.)
-
2. Adım: Ata Bezelyelerin Genotiplerini Yazalım
Şimdi çaprazlayacağımız bezelyelerin genetik yapılarını (genotiplerini) belirleyelim:
- Homozigot uzun boylu bezelye: "Homozigot" demek, bir özellik için aynı iki gene sahip olmak demektir. "Uzun boylu" olduğu ve uzun boy geni baskın (U) olduğu için, bu bezelyenin genotipi UU'dur.
- Heterozigot uzun boylu bezelye: "Heterozigot" demek, bir özellik için farklı iki gene sahip olmak demektir. "Uzun boylu" olduğu için mutlaka bir U geni taşır. "Heterozigot" olduğu için de diğer geni çekinik olan u genidir. Dolayısıyla, bu bezelyenin genotipi Uu'dur.
-
3. Adım: Ata Bezelyelerin Oluşturabileceği Gametleri (Üreme Hücrelerini) Belirleyelim
Her ata bezelye, genlerinin yarısını yavrularına aktarır. Bu genler gametler aracılığıyla taşınır:
- UU genotipli bezelye: Sadece U genini taşıyan gametler oluşturabilir.
- Uu genotipli bezelye: Hem U genini taşıyan gametler hem de u genini taşıyan gametler oluşturabilir (her birinden %50 olasılıkla).
-
4. Adım: Çaprazlamayı Yapalım (Punnett Karesi Kullanarak veya Zihinden)
Şimdi bu gametleri birleştirerek yavruların olası genotiplerini bulalım. Bunu bir Punnett karesi gibi düşünebiliriz:
- Birinci ebeveyn (UU) gametleri: U
- İkinci ebeveyn (Uu) gametleri: U, u
- Olası Yavru Genotipleri:
- U (ilk ebeveyn) + U (ikinci ebeveyn) = UU
- U (ilk ebeveyn) + u (ikinci ebeveyn) = Uu
- Bu çaprazlamadan elde edebileceğimiz yavruların genotipleri UU ve Uu'dur. Her ikisinin de oluşma olasılığı %50'dir.
-
5. Adım: Yavruların Fenotiplerini (Dış Görünüşlerini) Belirleyelim
Şimdi yavruların genotiplerine bakarak dış görünüşlerini (fenotiplerini) belirleyelim:
- UU genotipli yavrular: Her iki gen de uzun boylu olduğu için bu bezelyeler uzun boylu olacaktır.
- Uu genotipli yavrular: Bir uzun boy (U) ve bir kısa boy (u) geni taşırlar. Uzun boy geni baskın olduğu için bu bezelyeler de uzun boylu olacaktır.
-
6. Adım: Kısa Boylu Bezelye Oluşma Olasılığını Hesaplayalım
Bir bezelyenin kısa boylu olabilmesi için genotipinin uu olması gerektiğini biliyoruz (çünkü kısa boy çekinik bir özelliktir).
Yaptığımız çaprazlama sonucunda (UU x Uu), hiçbir yavrunun genotipinin uu olmadığını görüyoruz. Tüm yavrular ya UU ya da Uu genotipine sahiptir ve her ikisi de uzun boylu fenotipini verir.
Bu nedenle, bu çaprazlamadan kısa boylu bir bezelye oluşma olasılığı %0'dır.
Cevap A seçeneğidir.
