🎓 KPSS GK GY toplam kaç dakika (130 dakika) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, KPSS Genel Kültür ve Genel Yetenek testinde sıkça karşılaşılan temel konuları, öğrencilerin kolayca anlayabileceği sade bir dille özetlemektedir. Testte başarılı olmak için bu konulara hakim olmak oldukça önemlidir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, eylem kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin isim, sıfat veya zarf gibi işlev görmesini sağlayan sözcüklerdir. Cümlede hem fiil özelliklerini taşır hem de isim soylu sözcükler gibi görev yaparlar.
- İsim-fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Eylemin adıdır.
Örnek: "Okumak güzeldir." (Okuma eyleminin adı)
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. İsmi niteler.
Örnek: "Koşan adam düştü." (Adam ismini niteleyen sıfat)
- Zarf-fiiller (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -maksızın" gibi ekler getirilerek yapılır. Eylemin zamanını veya durumunu belirtir.
Örnek: "Gülerek konuştu." (Konuşma eyleminin durumunu belirtir)
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örn: "dolma", "çakmak", "dondurma")
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiil çekim eklerini (şahıs, zaman) almazlar. Olumsuzluk eki "-ma/-me" alabilirler.
📌 Oran ve Orantı
Oran, iki çokluğun birbirine bölünmesiyle elde edilen karşılaştırmadır. Orantı ise iki veya daha fazla oranın eşitliğidir. Günlük hayatta birçok alanda karşımıza çıkar.
- Oran: $a$ ve $b$ gibi iki sayının birbirine bölümü $a/b$ şeklinde ifade edilir. $b \neq 0$ olmalıdır.
Örnek: Bir sınıftaki kız öğrenci sayısının erkek öğrenci sayısına oranı.
- Orantı: İki oranın eşitliği $a/b = c/d$ şeklinde gösterilir. Burada $a, b, c, d$ orantılı sayılardır.
- Doğru Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar doğru orantılıdır. $y = kx$ (k: orantı sabiti)
Örnek: Ne kadar çok çalışırsan, o kadar çok para kazanırsın.
- Ters Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa veya biri azalırken diğeri aynı oranda artıyorsa bu çokluklar ters orantılıdır. $y = k/x$ veya $xy = k$ (k: orantı sabiti)
Örnek: Bir işi yapan işçi sayısı arttıkça, işin bitme süresi azalır.
💡 İpucu: Orantı problemlerinde "içler dışlar çarpımı" kuralını ($a/b = c/d \implies ad = bc$) sıkça kullanırız. Bu, orantı denklemlerini çözmede çok etkilidir.
📌 Kurtuluş Savaşı ve Atatürk İlke ve İnkılapları
Kurtuluş Savaşı, Türk milletinin vatanını işgalden kurtarmak için verdiği bağımsızlık mücadelesidir. Atatürk İlke ve İnkılapları ise bu mücadelenin ardından kurulan genç Türkiye Cumhuriyeti'ni çağdaşlaştırma ve geliştirme hedefine yönelik yapılan köklü değişimlerdir.
- Kurtuluş Savaşı'nın Temel Aşamaları:
- Milli Mücadele'nin Başlangıcı (Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı, Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri).
- TBMM'nin Açılışı ve Düzenli Orduya Geçiş.
- Cepheler (Doğu, Güney, Batı Cephesi Savaşları).
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi.
- Mudanya Ateşkesi ve Lozan Barış Antlaşması.
- Atatürk İlkeleri: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Laiklik, Devletçilik, İnkılapçılık. Bu ilkeler, Türkiye Cumhuriyeti'nin temel niteliklerini ve hedeflerini belirler.
- Atatürk İnkılapları (Önemli Örnekler):
- Saltanatın Kaldırılması (1922) ve Cumhuriyet'in İlanı (1923).
- Halifeliğin Kaldırılması (1924).
- Şapka ve Kıyafet İnkılabı (1925).
- Medeni Kanun'un Kabulü (1926).
- Harf İnkılabı (1928).
- Soyadı Kanunu (1934).
📝 Unutma: Kurtuluş Savaşı'nın her aşamasındaki önemli şahsiyetleri, imzalanan antlaşmaları ve alınan kararları bilmek sınavda sana avantaj sağlar.
📌 Türkiye'nin Coğrafi Konumu ve Yer Şekilleri
Türkiye'nin coğrafi konumu, üç kıtanın birleştiği noktada bulunması nedeniyle stratejik bir öneme sahiptir. Yer şekilleri ise iklimi, tarımı ve ekonomik faaliyetleri doğrudan etkiler.
- Matematik Konum: Türkiye, 36°-42° Kuzey enlemleri ile 26°-45° Doğu boylamları arasında yer alır. Bu durum, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve Orta Kuşak'ta bulunmasını sağlar.
- Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
- Güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla almaz.
- Yerel saat farkları doğu-batı yönünde artar.
- Özel Konum: Türkiye, Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kesişim noktasında, önemli boğazlara (İstanbul ve Çanakkale) sahip, zengin enerji kaynaklarına yakın bir konumdadır.
- Üç tarafı denizlerle çevrilidir.
- Önemli ticaret yolları üzerinde bulunur.
- Farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır.
- Yer Şekilleri:
- Dağlar: Genellikle doğu-batı uzanışlıdır (Kuzey Anadolu Dağları, Toroslar). Alp-Himalaya kıvrım sisteminin bir parçasıdır. Volkanik dağlar da bulunur (Erciyes, Ağrı).
- Ovalar ve Platolar: Akarsu biriktirmesiyle oluşan alüvyal ovalar (Çukurova, Bafra, Çarşamba) ve yüksek düzlükler olan platolar (Obruk, Bozok, Uzunyayla) yaygındır.
- Akarsular ve Göller: Birçok akarsu (Fırat, Dicle, Kızılırmak) ve tektonik, volkanik, karstik kökenli göller (Van, Tuz, Eğirdir) bulunur.
- Kıyılar: Ege kıyıları girintili çıkıntılı iken, Karadeniz ve Akdeniz kıyıları daha düz uzanır.
⚠️ Dikkat: Türkiye'nin özel konumu, jeopolitik önemini artırırken, matematik konumu iklim ve zaman kuşaklarını belirler. Bu iki konumu karıştırmamaya özen göster.
📌 Temel Hukuk Bilgisi ve 1982 Anayasası Temel İlkeleri
Vatandaşlık bilgisi, bir devletin vatandaşı olarak hak ve sorumluluklarımızı, devletin yapısını ve işleyişini anlamamızı sağlar. 1982 Anayasası ise Türkiye Cumhuriyeti'nin temel hukuk belgesidir.
- Hukukun Temel Kavramları:
- Hukuk Kuralları: Toplumda düzeni sağlayan, devlet gücüyle desteklenmiş, uyulması zorunlu kurallardır.
- Hak: Hukukun bireylere tanıdığı yetkilerdir. (Örn: Yaşama hakkı, mülkiyet hakkı).
- Yaptırım (Müeyyide): Hukuk kurallarına uyulmadığında karşılaşılan sonuçlardır (Cezalar, tazminat, geçersizlik).
- Hukukun Dalları: Kamu Hukuku (Anayasa, İdare, Ceza Hukuku vb.) ve Özel Hukuk (Medeni, Ticaret, Borçlar Hukuku vb.).
- 1982 Anayasası'nın Temel İlkeleri:
- Cumhuriyetçilik: Devletin yönetim şekli cumhuriyettir. Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
- Demokratik Devlet: Halkın egemenliğini esas alan, seçimlerle iş başına gelen bir yönetim.
- Laik Devlet: Devletin din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alması, din hizmetlerini tarafsızca yürütmesi.
- Sosyal Devlet: Vatandaşlarının sosyal ve ekonomik refahını sağlamayı hedefleyen devlet (eğitim, sağlık, sosyal güvenlik).
- Hukuk Devleti: Devletin tüm eylem ve işlemlerinde hukuka bağlı olması, hukukun üstünlüğünü kabul etmesi.
- Başlangıçta Belirtilen İlkeler: Atatürk Milliyetçiliğine bağlılık, üniter devlet yapısı, insan haklarına saygılı devlet.
💡 İpucu: Anayasa'daki temel hak ve özgürlükler, yasama (TBMM), yürütme (Cumhurbaşkanı) ve yargı (Bağımsız Mahkemeler) organlarının görev ve yetkileri gibi konulara özellikle dikkat etmelisin.
