Monografi Test 1

???? Monografi Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, "Monografi Test 1" kapsamında karşılaşabileceğiniz temel Türkçe dil bilgisi ve yazım kuralları konularını sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Amacımız, akademik metinlerde doğru ve etkili bir dil kullanmanız için gerekli altyapıyı sunmaktır.

???? Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliklerini yitirip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Cümlede yan yargı oluşturarak anlatımı zenginleştirirler.

• İsim-Fiiller (Ad Eylemler): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi davranır.
• Örnek: Kitap okumak en sevdiğim hobidir. (Okuma eyleminin adı)
• Sıfat-Fiiller (Ortaçlar): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-maz / -mez", "-ar / -er", "-dık / -dik / -duk / -dük", "-acak / -ecek", "-mış / -miş / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi davranır, adlaşabilir.
• Örnek: Koşan çocuk düştü. (Hangi çocuk? Koşan çocuk)
• Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller, Ulaçlar): Fiile "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca", "-ip / -ıp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe", "-r...-maz" (gelir gelmez), "-a...-a" (güle güle) gibi çeşitli ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi davranır, fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir.
• Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmışım. (Ne zaman uyuyakalmışım? Çalışırken)

⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiil ekleri kalıcı isimler oluşturabilir. Örneğin "dondurma", "çakmak". Bunlar artık fiilimsi değildir.

???? Cümle Çeşitleri

Cümleler, yapılarına, anlamlarına, yüklemlerinin türüne ve yerine göre farklı çeşitlere ayrılır. Doğru cümle çeşidini kullanmak, anlatımı güçlendirir.

• Yüklemin Türüne Göre:
• Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. (Örnek: Yarın Ankara'ya gidecek.)
• İsim Cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcük, ek fiil almış bir isim veya isim tamlaması olan cümlelerdir. (Örnek: Hava bugün çok güzeldi.)
• Yüklemin Yerine Göre:
• Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda bulunan cümlelerdir. (Örnek: Kitabı dün okudum.)
• Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. (Örnek: Dün okudum kitabı.)
• Anlamına Göre:
• Olumlu Cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya yargının var olduğunu bildiren cümlelerdir. (Örnek: Yemekler çok lezzetliydi.)
• Olumsuz Cümle: Eylemin gerçekleşmediğini veya yargının var olmadığını bildiren cümlelerdir. "-ma, -me" ekleri veya "yok, değil" kelimeleriyle yapılır. (Örnek: Yemekler lezzetli değildi.)
• Yapısına Göre:
• Basit Cümle: Tek bir yüklemi ve içinde fiilimsi bulunmayan cümlelerdir. (Örnek: Kuşlar ötüyor.)
• Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve en az bir yan cümleden oluşan cümlelerdir. Yan cümlecik genellikle fiilimsi, "ki" bağlacı veya "şart" ekiyle kurulur. (Örnek: Kitabı okuyunca çok etkilendim.)
• Sıralı Cümle: Birden çok bağımsız cümlenin virgül veya noktalı virgülle bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. (Örnek: Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı.)
• Bağlı Cümle: Birden çok bağımsız cümlenin "ve, ama, fakat, ancak, çünkü" gibi bağlaçlarla bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. (Örnek: Ders çalıştım ama sınavdan düşük aldım.)

???? İpucu: Cümle çeşitlerini anlamak, metinlerinizde farklı ve zengin anlatım biçimleri kullanmanızı sağlar.

???? Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlam karışıklığını önler, okumayı kolaylaştırır ve duygu tonlamalarını belirler.

• Nokta (.) : Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Kısaltmaların sonuna ve sayılardan sonra sıra bildirmek için kullanılır.
• Örnek: Toplantı saat 10.00'da başlayacak.
• Virgül (,) : Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri birbirinden ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanılmak gibi birçok görevi vardır.
• Örnek: Pazardan elma, armut, çilek aldık.
• Noktalı Virgül (;) : Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır. Öğeleri virgülle ayrılmış sıralı cümleleri birbirinden ayırır.
• Örnek: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Zeynep, Elif adları verildi.
• İki Nokta (:) : Kendisinden sonra örnek verilecek, açıklama yapılacak veya doğrudan alıntı yapılacak cümlelerin sonuna konur.
• Örnek: Şunları unutmayın: sabır, azim ve çalışma.
• Tırnak İşaretleri (" ") : Başkasına ait sözleri veya bir metin içindeki özel olarak belirtilmek istenen kelimeleri veya eser adlarını belirtmek için kullanılır.
• Örnek: Atatürk'ün "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." sözü çok değerlidir.

⚠️ Dikkat: Noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, akademik yazılarda ciddiyet ve anlaşılırlık için kritik öneme sahiptir.

???? Yazım Kuralları

Yazım kurallarına uymak, metinlerinizin doğru, anlaşılır ve güvenilir olmasını sağlar. Sıkça yapılan hatalara dikkat edelim.

• Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
• Örnek: Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde okuyor.
• Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması veya ses düşmesi/türemesi gibi durumlarda birleşik yazılır (Örnek: "kaynana", "cumartesi"). Her iki kelime de anlamını koruyorsa ayrı yazılır (Örnek: "deniz anası", "masa örtüsü").
• Örnek: Gözlem evi (ayrı), gözlemevi (birleşik - kurum adı olduğu için)
• Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla belirtilir (Örnek: "iki yüz beş kişi"). Ancak istatistiksel veriler, ölçüler, saatler ve para miktarları rakamla yazılır.
• Örnek: Toplantıya yirmi beş kişi katıldı. (yazıyla) / Toplantı 15.30'da başlayacak. (rakamla)
• "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı:
• "De/Da": Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (Örnek: Sen de gel.). Ek olan "-de/-da" ise bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur (Örnek: Evde kimse yok.).
• "Ki": Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır (Örnek: Bilirim ki sen de seversin.). İlgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır (Örnek: Benimki çok güzel. / Duvardaki tablo.).

???? İpucu: Yazım kurallarını pekiştirmek için bol bol okuma yapın ve yazarken sıkça TDK Yazım Kılavuzu'na başvurun.

???? Bu notlar, "Monografi Test 1" için sağlam bir temel oluşturmanıza yardımcı olacaktır. Başarılar dileriz!