Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, etken çatılıdır?
A) Kapı çalındı.
B) Çocuklar bahçede oynuyor.
C) Yemek pişirildi.
D) Ev temizlendi.
E) Toplantı ertelendi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin çatı özelliklerinden biri olan "etken çatı" konusunu ele alacağız. Bir fiilin etken çatılı olması ne anlama gelir, önce bunu hatırlayalım:
- Etken Çatılı Fiil: Fiilde belirtilen işi veya eylemi yapan (gerçek özne) bellidir ve bu işi doğrudan kendisi yapar. Fiil, herhangi bir çatı eki (-n, -l) almaz.
- Edilgen Çatılı Fiil: Fiilde belirtilen işi yapan (gerçek özne) belli değildir veya işi yapan başkasıdır, özne işten etkilenen durumundadır. Fiil, genellikle "-n" veya "-l" eklerinden birini alır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kapı çalındı.
- Bu cümlede fiil "çalındı"dır.
- "Kapı" kendi kendine çalma eylemini yapmaz; başkası tarafından çalınır.
- Fiil, "-ın" (çal-ın-dı) ekini almıştır. Bu ek, fiili edilgen yapar.
- Dolayısıyla bu fiil edilgen çatılıdır.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- Bu cümlede fiil "oynuyor"dur.
- "Çocuklar" oynama eylemini doğrudan kendileri yapmaktadır. İşin gerçek öznesi "çocuklar"dır.
- Fiil, herhangi bir edilgenlik eki (-n, -l) almamıştır.
- Dolayısıyla bu fiil etken çatılıdır.
- C) Yemek pişirildi.
- Bu cümlede fiil "pişirildi"dir.
- "Yemek" kendi kendine pişme eylemini yapmaz; başkası tarafından pişirilir.
- Fiil, "-il" (pişir-il-di) ekini almıştır. Bu ek, fiili edilgen yapar.
- Dolayısıyla bu fiil edilgen çatılıdır.
- D) Ev temizlendi.
- Bu cümlede fiil "temizlendi"dir.
- "Ev" kendi kendine temizlenme eylemini yapmaz; başkası tarafından temizlenir.
- Fiil, "-len" (temiz-len-di) ekini almıştır. Bu ek, fiili edilgen yapar.
- Dolayısıyla bu fiil edilgen çatılıdır.
- E) Toplantı ertelendi.
- Bu cümlede fiil "ertelendi"dir.
- "Toplantı" kendi kendine erteleme eylemini yapmaz; başkası tarafından ertelenir.
- Fiil, "-len" (erte-len-di) ekini almıştır. Bu ek, fiili edilgen yapar.
- Dolayısıyla bu fiil edilgen çatılıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece B seçeneğindeki "oynuyor" fiilinin işi yapan gerçek özneyi barındırdığını ve edilgenlik eki almadığını görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
