Dış kuvvetlerin aşındırma ve biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşan yer şekilleri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
A) Volkan konisi - Horst
B) Traverten - Barkan kumulu
C) Graben - Falez
D) Sirk gölü - Tombolo
E) Lapya - Fay hattı
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, dış kuvvetlerin hem aşındırma (erozyon) hem de biriktirme (depozisyon) faaliyetleri sonucunda oluşan yer şekillerini doğru bir şekilde eşleştiren seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle "dış kuvvetler" ve "aşındırma/biriktirme" kavramlarını hatırlayalım:
- Dış Kuvvetler: Gücünü Güneş'ten alan, yeryüzünü şekillendiren rüzgar, akarsular, buzullar, dalgalar ve yeraltı suları gibi doğal etkenlerdir. Bunlar hem aşındırma hem de biriktirme yaparlar.
- Aşındırma (Erozyon): Dış kuvvetlerin yeryüzündeki malzemeleri koparıp taşıması olayıdır.
- Biriktirme (Depozisyon): Dış kuvvetlerin taşıdığı malzemeleri uygun koşullarda biriktirmesi olayıdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Volkan konisi - Horst:
- Volkan konisi: İç kuvvetler (volkanizma) sonucunda oluşur.
- Horst: İç kuvvetler (tektonik hareketler, faylanma) sonucunda oluşur.
- Bu seçenekteki yer şekilleri dış kuvvetlerle değil, iç kuvvetlerle ilgilidir. Bu nedenle yanlıştır.
- B) Traverten - Barkan kumulu:
- Traverten: Karstik bölgelerde yeraltı sularının içindeki kirecin çökelmesiyle oluşan bir biriktirme şeklidir (dış kuvvet).
- Barkan kumulu: Rüzgarların taşıdığı kumları biriktirmesiyle oluşan bir biriktirme şeklidir (dış kuvvet).
- Her ikisi de dış kuvvetlerin biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşur. Ancak soru hem aşındırma hem de biriktirme faaliyetlerini içeren bir seçenek arıyor. Bu nedenle tam olarak doğru değildir.
- C) Graben - Falez:
- Graben: İç kuvvetler (tektonik hareketler, faylanma) sonucunda oluşan çöküntü alanıdır.
- Falez (Yalıyar): Dalgaların kıyıları aşındırmasıyla oluşan bir aşındırma şeklidir (dış kuvvet).
- Graben iç kuvvetlerle ilgili olduğu için bu seçenek yanlıştır.
- D) Sirk gölü - Tombolo:
- Sirk gölü: Buzulların dağ yamaçlarını oyarak oluşturduğu çanaklarda (sirklerde) suların birikmesiyle oluşan bir aşındırma şeklidir (dış kuvvet - buzul aşındırması).
- Tombolo (Saplı Ada): Dalgaların ve akıntıların taşıdığı malzemeleri bir adayı karaya bağlayacak şekilde biriktirmesiyle oluşan bir biriktirme şeklidir (dış kuvvet - dalga ve akıntı biriktirmesi).
- Bu seçenekteki sirk gölü aşındırma, tombolo ise biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşmuştur ve her ikisi de dış kuvvetlerin eseridir. Bu nedenle doğru cevaptır.
- E) Lapya - Fay hattı:
- Lapya: Karstik bölgelerde yağmur sularının kireçtaşlarını eriterek oluşturduğu küçük oluklardır; bir aşındırma şeklidir (dış kuvvet - kimyasal aşındırma).
- Fay hattı: İç kuvvetler (tektonik hareketler) sonucunda yer kabuğunda oluşan kırıklardır.
- Fay hattı iç kuvvetlerle ilgili olduğu için bu seçenek yanlıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem dış kuvvetlerin aşındırma hem de biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşan yer şekillerini doğru bir şekilde eşleştiren seçeneğin D olduğunu görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
