Sevgili öğrenciler, bu soruda yer kabuğundaki kırılmalar sonucu oluşan ve özellikle blokların yükselmesiyle meydana gelen bir yeryüzü şekli sorulmaktadır. Bu tür jeolojik oluşumları anlamak için temel kavramları adım adım inceleyelim:
- Yer Kabuğundaki Kırılmalar (Faylar): Yer kabuğu, levha hareketleri nedeniyle sürekli olarak gerilme, sıkışma veya yırtılma kuvvetlerine maruz kalır. Bu kuvvetler, kayaların dayanma sınırını aştığında, yer kabuğunda kırıklar oluşur. Bu kırıklara "fay" denir. Faylar boyunca yer kabuğu blokları birbirine göre hareket eder.
- Blokların Yükselmesi ve Alçalması: Fay hatları boyunca hareket eden yer kabuğu blokları, bazen yükselir (yukarı doğru hareket eder) bazen de alçalır (aşağı doğru hareket eder). Bu hareketler, farklı yeryüzü şekillerinin oluşmasına neden olur.
- Horst: İki paralel fay hattı arasında kalan yer kabuğu bloğunun çevresindeki bloklara göre yükselmesiyle oluşan yeryüzü şeklidir. Soruda belirtilen "blokların yükselmesiyle meydana gelen" tanımına tam olarak uyar. Horstlar genellikle dağ sıraları veya yüksek platolar şeklinde görülürler. Örneğin, Ege Bölgesi'ndeki Aydın Dağları, Bozdağlar birer horsttur.
- Graben: İki paralel fay hattı arasında kalan yer kabuğu bloğunun çevresindeki bloklara göre çökmesiyle (alçalmasıyla) oluşan yeryüzü şeklidir. Horst'un tam tersidir ve genellikle vadiler veya çukurluklar şeklinde görülürler. Örneğin, Ege Bölgesi'ndeki Büyük Menderes ve Gediz ovaları birer grabendir.
- Fay: Fay, yer kabuğundaki kırığın kendisidir. Kırılma sonucu oluşan yükselmiş bir yeryüzü şekli değildir, bu yeryüzü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapıdır.
- Volkan: Volkanlar, yer altındaki magmanın yeryüzüne çıkmasıyla oluşan dağlardır ve faylanma ile blok yükselmesinden farklı bir oluşum sürecine sahiptir.
- Maar: Maar, volkanik bir patlama sonucu oluşan geniş, sığ bir krater türüdür. Yine blok yükselmesiyle ilgili değildir.
Bu bilgiler ışığında, yer kabuğundaki kırılmalar sonucu blokların yükselmesiyle oluşan yeryüzü şekli Horst'tur.
Cevap B seçeneğidir.
