Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilde anlam kayması (kip kayması) vardır?
A) Yarın okula gidiyorum.
B) Dün akşam film izledik.
C) Her sabah kahvaltı yaparım.
D) Gelecek hafta sınav var.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü dersimizde, Türkçede sıkça karşılaşılan ve bazen kafa karıştırabilen bir dil bilgisi konusu olan "fiilde anlam kayması" veya diğer adıyla "kip kayması" konusunu ele alacağız. Bir fiilin, kullanıldığı cümlenin zamanına veya anlamına uygun olmayan bir kip eki alması durumuna anlam kayması denir. Yani, fiil bir kipi kullanır ama aslında başka bir zamanı veya anlamı kasteder.
Şimdi sorumuzdaki cümleleri tek tek inceleyelim ve hangi seçenekte anlam kayması olduğunu bulalım:
- A) Yarın okula gidiyorum.
- Bu cümlede fiilimiz "gidiyorum"dur. "Gidiyorum" fiili, şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir (-yor eki).
- Ancak cümlenin zaman zarfı "Yarın"dır. "Yarın" kelimesi gelecek zamanı ifade eder.
- Burada bir uyumsuzluk görüyoruz: Şimdiki zaman kipi (gidiyorum) kullanılmasına rağmen, eylem aslında gelecek zamanda (yarın) gerçekleşecektir. Bu durumda, şimdiki zaman kipi gelecek zaman anlamında kullanılmıştır. İşte bu duruma anlam kayması denir.
- B) Dün akşam film izledik.
- Bu cümlede fiilimiz "izledik"tir. "İzledik" fiili, görülen geçmiş zaman kipiyle çekimlenmiştir (-di eki).
- Cümlenin zaman zarfı "Dün akşam"dır. "Dün akşam" kelimesi de geçmiş zamanı ifade eder.
- Burada fiilin kipi ile cümlenin zamanı arasında bir uyum vardır. Geçmiş zaman kipi, geçmişteki bir eylemi anlatmak için doğru bir şekilde kullanılmıştır. Bu nedenle anlam kayması yoktur.
- C) Her sabah kahvaltı yaparım.
- Bu cümlede fiilimiz "yaparım"dır. "Yaparım" fiili, geniş zaman kipiyle çekimlenmiştir (-r eki).
- Cümlenin zaman zarfı "Her sabah"tır. "Her sabah" ifadesi, düzenli olarak tekrarlanan, alışkanlık haline gelmiş eylemleri yani geniş zamanı ifade eder.
- Burada da fiilin kipi ile cümlenin zamanı arasında bir uyum vardır. Geniş zaman kipi, düzenli yapılan bir eylemi anlatmak için doğru bir şekilde kullanılmıştır. Bu nedenle anlam kayması yoktur.
- D) Gelecek hafta sınav var.
- Bu cümle bir fiil cümlesi değil, bir isim cümlesidir. Yüklemi "var" kelimesidir ve bu kelime bir varoluşu, durumu belirtir.
- Cümlede çekimli bir fiil bulunmadığı için, fiilde anlam kayması gibi bir durumdan söz edemeyiz. Cümle, gelecek zamana ait bir durumu doğru bir şekilde ifade etmektedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Yarın okula gidiyorum." cümlesinde şimdiki zaman kipinin gelecek zaman anlamında kullanıldığını ve bu durumun bir anlam kayması olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap A seçeneğidir.
