Bir tarih araştırmacısı, "İstanbul'un Fethi" ile ilgili çalışma yaparken bu olayın hem bir olay hem de bir olgu olarak ele alınabileceğini fark eder.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi İstanbul'un Fethi'nin bir olgu olarak ifade edilme şeklidir?
A) 29 Mayıs 1453'te Osmanlı ordusunun şehre girmesi
B) II. Mehmed'in komutasındaki ordunun surları aşması
C) Orta Çağ'ın kapanıp Yeni Çağ'ın başlamasını sağlaması
D) Gemilerin karadan yürütülerek Haliç'e indirilmesi
Sevgili öğrenciler, bu soru, tarih biliminde çok önemli iki kavram olan "olay" ve "olgu" arasındaki farkı anlamamızı istiyor. Gelin, bu kavramları ve İstanbul'un Fethi örneği üzerinden nasıl ayırt edeceğimizi adım adım inceleyelim:
- Olay Nedir?
- Olay, belirli bir zamanda, belirli bir yerde meydana gelen, başlangıcı ve sonu belli olan, tekil ve somut bir durumdur.
- Örneğin, bir savaşın başlaması, bir antlaşmanın imzalanması gibi.
- İstanbul'un Fethi özelinde, "29 Mayıs 1453'te Osmanlı ordusunun şehre girmesi" veya "gemilerin karadan yürütülmesi" birer olaydır. Çünkü bunlar belirli bir tarih, yer ve eylemle sınırlıdır.
- Olgu Nedir?
- Olgu ise genel, süreklilik gösteren, soyut, zamandan ve mekandan bağımsız, tekrarlanabilir (benzerlerinin yaşanabileceği) bir durumdur.
- Olayların neden olduğu sonuçlar, genellemeler veya uzun süreli etkiler olgu olarak kabul edilir.
- Örneğin, "Göçler", "Savaşlar", "Sanayileşme" birer olgudur. Çünkü bunlar tek bir olaya indirgenemez, farklı zaman ve mekanlarda benzer şekillerde yaşanmış veya etkileri sürmüş genel durumlardır.
- İstanbul'un Fethi'nin dünya tarihi üzerindeki büyük etkisi, yani bir çağın kapanıp diğerinin açılması gibi durumlar bir olgudur.
- Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
- A) 29 Mayıs 1453'te Osmanlı ordusunun şehre girmesi: Bu, belirli bir tarih ve eylemi ifade eder. Dolayısıyla bir "olay"dır.
- B) II. Mehmed'in komutasındaki ordunun surları aşması: Bu da belirli bir lider, belirli bir eylem ve belirli bir yeri ifade eder. Dolayısıyla bir "olay"dır.
- C) Orta Çağ'ın kapanıp Yeni Çağ'ın başlamasını sağlaması: Bu ifade, İstanbul'un Fethi'nin dünya tarihi üzerindeki genel ve uzun süreli etkisini, yani bir dönüm noktasını belirtir. Bu, tek bir ana indirgenemeyen, geniş çaplı ve soyut bir sonuçtur. İşte bu bir "olgu"dur.
- D) Gemilerin karadan yürütülerek Haliç'e indirilmesi: Bu, fethin içinde gerçekleşen çok özel ve somut bir eylemdir. Dolayısıyla bir "olay"dır.
Gördüğünüz gibi, İstanbul'un Fethi'nin bir olgu olarak ifade edilme şekli, onun dünya tarihi üzerindeki genel ve sürekli etkisini anlatan C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
