Başlamadan önce, dolaylı anlatımın ne olduğunu kısaca hatırlayalım.
Dolaylı anlatım (aktarma), bir başkasının sözünü veya düşüncesini kendi ağzımızdan, kendi bakış açımızdan aktarmaktır. Bu aktarım sırasında, orijinal sözdeki bazı unsurlar (kişi zamirleri, zamanlar, yer ve zaman zarfları) değişebilir.
Şimdi sorumuzdaki kişi zamirlerinin değişimine odaklanalım:
- Kişi Zamirleri Neden Değişir?
- Doğrudan anlatımda, sözü söyleyen kişi kendi ağzından "ben", "sen", "biz" gibi zamirler kullanır. Ancak bu sözü başka bir kişi (anlatıcı) aktardığında, anlatıcının bakış açısı devreye girer.
- Örneğin, Ayşe'nin "Ben yarın geleceğim." dediğini düşünelim. Eğer bu sözü ben aktarırsam: "Ayşe, kendisinin yarın geleceğini söyledi." veya "Ayşe, onun yarın geleceğini söyledi." derim. Burada "ben" zamiri "kendisi" veya "o" olarak değişti.
- Başka bir örnek: Öğretmen, öğrenciye "Sen ödevini yaptın mı?" diye sordu. Eğer bu soruyu ben aktarırsam: "Öğretmen, bana ödevimi yapıp yapmadığımı sordu." derim. Burada "sen" zamiri "ben" olarak değişti.
- Gördüğünüz gibi, zamirlerin değişimi, sözü kimin aktardığına ve kime aktarıldığına yani anlatıcının bakış açısına göre şekillenir.
- Bu değişim, sözün orijinal sahibinin kim olduğu, sözün kime söylendiği ve aktaran kişinin kim olduğu gibi faktörlere bağlıdır.
- Bu nedenle, kişi zamirleri dolaylı anlatımda sabit kalmaz, anlatıcının ve aktarılan durumun gerektirdiği şekilde değişir.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Hiç değişmez: Bu doğru değildir. Yukarıdaki örneklerde de gördüğümüz gibi, "ben" "o" veya "kendisi" olabilir; "sen" "ben" olabilir. Kişi zamirleri dolaylı anlatımda mutlaka değişime uğrar.
- B) Her zaman "o" olur: Bu da doğru değildir. Zamir, aktaran kişinin bakış açısına göre "ben", "o", "biz", "onlar" gibi farklı şekiller alabilir. Örneğin, "Sen ne yapıyorsun?" sorusu aktarıldığında "Bana ne yaptığımı sordu." cümlesinde "sen" zamiri "ben"e dönüşmüştür.
- C) Anlatıcıya göre değişir: Bu seçenekteki ifade, yukarıda verdiğimiz örneklerle ve açıklamalarla tamamen örtüşmektedir. Sözü aktaran kişinin (anlatıcının) bakış açısı, kişi zamirlerinin nasıl değişeceğini belirler.
- D) Sadece çoğul zamirler değişir: Bu da doğru değildir. "Ben" ve "sen" gibi tekil zamirler de dolaylı anlatımda değişime uğrar.
Cevap C seçeneğidir.
