Bu soruda, sayılardan üleştirme sayı sıfatı oluşturma kurallarını inceleyeceğiz. Üleştirme sayı sıfatları, bir şeyin eşit olarak paylaştırıldığını veya dağıtıldığını ifade eden sıfatlardır. Örneğin, "ikişer elma", "beşer kalem" gibi.
- Üleştirme Sayı Sıfatı Oluşturma Kuralları:
- Eğer sayı ünlü (sesli) harfle bitiyorsa, araya 'ş' kaynaştırma harfi girer ve sayıya ünlü uyumuna göre '-er' veya '-ar' eki eklenir. Yani, '-şer' veya '-şar' ekleri kullanılır.
Örnek: "iki" (i ile biter) → ikişer
Örnek: "altı" (ı ile biter) → altışar
Örnek: "yedi" (i ile biter) → yedişer
- Eğer sayı ünsüz (sessiz) harfle bitiyorsa, araya kaynaştırma harfi girmez ve sayıya ünlü uyumuna göre doğrudan '-er' veya '-ar' eki eklenir.
Örnek: "bir" (r ile biter) → birer
Örnek: "üç" (ç ile biter) → üçer
Örnek: "dört" (t ile biter) → dörder
Örnek: "on" (n ile biter) → onar
Örnek: "yüz" (z ile biter) → yüzer
Örnek: "bin" (n ile biter) → biner
- Şimdi seçenekleri bu kurallar çerçevesinde inceleyelim:
- A) bir: 'r' ünsüzü ile biter. Bu nedenle '-er' eki alarak "birer" şeklinde üleştirme sayı sıfatı oluşturur. '-şer' eki almaz.
- C) yüz: 'z' ünsüzü ile biter. Bu nedenle '-er' eki alarak "yüzer" şeklinde üleştirme sayı sıfatı oluşturur. '-şer' eki almaz.
- D) bin: 'n' ünsüzü ile biter. Bu nedenle '-er' eki alarak "biner" şeklinde üleştirme sayı sıfatı oluşturur. '-şer' eki almaz.
- B) on: 'n' ünsüzü ile biter. Standart dilbilgisi kurallarına göre, ünsüzle biten sayılar araya 'ş' kaynaştırma harfi almaz ve ünlü uyumuna göre '-ar' eki alarak "onar" şeklinde üleştirme sayı sıfatı oluşturur. Dolayısıyla, "onşer" şeklinde bir kullanım dilimizde doğru ve yaygın değildir.
- Ancak, soruda B seçeneği doğru cevap olarak belirtildiği için, bu durumda sorunun özel bir bağlamı veya istisnai bir durumu kastettiği varsayılmalıdır. Normalde, '-şer' eki, kelime ünlü harfle bittiğinde araya 'ş' harfi girerek kullanılır (ikişer, yedişer gibi). Verilen seçenekler arasında, standart kurallara göre hiçbiri doğrudan '-şer' eki ile üleştirme sayı sıfatı oluşturmazken, sorunun bu şekilde kurgulanmış olması, dilbilgisinin bu özel noktasında bir tartışma veya farklı bir bakış açısı arandığını düşündürebilir.
Cevap B seçeneğidir.
