Birleşik zamanlı fiillerde kullanılan ekler hangi sırayla gelir?
A) Kişi eki + Zaman eki + Birleşik zaman eki
B) Zaman eki + Birleşik zaman eki + Kişi eki
C) Birleşik zaman eki + Zaman eki + Kişi eki
D) Zaman eki + Kişi eki + Birleşik zaman eki
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkçede birleşik zamanlı fiillerin yapısını ve eklerin doğru sıralanışını anlamamız isteniyor. Birleşik zamanlı fiiller, bir fiilin iki farklı zaman veya kip eki almasıyla oluşur. Bu yapıya ek fiiller (imek fiili) yardımcı olur.
Şimdi adım adım bu eklerin nasıl sıralandığına bakalım:
- 1. Adım: Fiil Kökü veya Gövdesi
- Her fiil, bir kök veya gövde ile başlar. Örneğin: gel-, oku-, yaz-.
- 2. Adım: Birinci Zaman (Kip) Eki
- Fiil kökünden hemen sonra ilk zaman veya kip eki gelir. Bu, fiilin temel zamanını (şimdiki zaman, geniş zaman, gelecek zaman, geçmiş zaman) veya kipini (istek, gereklilik, şart) belirtir.
- Örnek: geliyor- (şimdiki zaman), okudu- (görülen geçmiş zaman), yazar- (geniş zaman).
- 3. Adım: Birleşik Zaman Eki (Ek Fiil)
- İşte bu nokta, fiili "birleşik zamanlı" yapar. İlk zaman ekinden sonra ek fiilin (imek fiili) zaman çekimi gelir. Bu ekler genellikle -di (hikaye), -miş (rivayet), -se (şart) şeklindedir.
- Örnek: geliyordu- (şimdiki zamanın hikayesi), okumuştu- (duyulan geçmiş zamanın hikayesi), yazarsa- (geniş zamanın şartı).
- 4. Adım: Kişi Eki
- En sona ise fiili kimin gerçekleştirdiğini belirten kişi eki gelir. Bu ek, fiilin hangi şahıs tarafından yapıldığını gösterir.
- Örnek: geliyordum (ben), okumuştun (sen), yazarsak (biz).
Bu adımları birleştirdiğimizde, eklerin sıralanışı şu şekilde olur:
- Fiil Kökü/Gövdesi + Birinci Zaman Eki + Birleşik Zaman Eki (Ek Fiil) + Kişi Eki
Şimdi seçeneklere baktığımızda:
- A) Kişi eki + Zaman eki + Birleşik zaman eki (Yanlış sıra)
- B) Zaman eki + Birleşik zaman eki + Kişi eki (Doğru sıra)
- C) Birleşik zaman eki + Zaman eki + Kişi eki (Yanlış sıra)
- D) Zaman eki + Kişi eki + Birleşik zaman eki (Yanlış sıra)
Örneğin, "geliyordum" fiilini inceleyelim:
- gel- (fiil kökü)
- -iyor (şimdiki zaman eki - Zaman eki)
- -du (ek fiilin hikayesi - Birleşik zaman eki)
- -m (1. tekil kişi eki - Kişi eki)
Gördüğümüz gibi, eklerin sıralanışı "Zaman eki + Birleşik zaman eki + Kişi eki" şeklindedir.
Cevap B seçeneğidir.
