3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç olan "de/da"nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmamıştır?
A) Sinemaya Ahmet'de gelecekmiş.
B) Bu konuda sende mi haklısın?
C) O kitabı bende okumuştum.
D) Sınavda başarılı olmak için çok çalıştı da kazandı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, Türkçemizin önemli yazım kurallarından biri olan "de/da" bağlacının yazımıyla ilgili. Bu tür soruları çözerken, "de/da"nın bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu doğru tespit etmemiz gerekiyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- "de/da" Bağlacı: Her zaman ayrı yazılır ve kendinden önceki kelimeyle bitişmez. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece daralır veya değişir. "Bile", "dahi", "ayrıca" anlamları katar. Ünsüz benzeşmesine (t/te, d/da) uğramaz, yani "te/ta" şeklinde yazılmaz.
- "-de/-da" Eki (Hal Eki): Her zaman bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya cümle anlamsız hale gelir. Bulunma, kalma anlamı katar. Ünsüz benzeşmesine uğrayabilir, yani "-te/-ta" şeklinde de yazılabilir.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) Sinemaya Ahmet'de gelecekmiş.
- Buradaki "de", "Ahmet de" şeklinde, "Ahmet de gelecek" yani "Ahmet bile gelecek" anlamında bir bağlaçtır. Bağlaç olan "de" ayrı yazılmalıydı ve kesme işaretiyle ayrılmazdı. Doğrusu "Ahmet de" olmalıydı. Bu cümlede yazım yanlışı vardır.
- B) Bu konuda sende mi haklısın?
- Buradaki "de", "sen de" şeklinde, "sen bile haklısın" anlamında bir bağlaçtır. Bağlaç olan "de" ayrı yazılmalıydı. Doğrusu "sen de" olmalıydı. Bu cümlede yazım yanlışı vardır.
- C) O kitabı bende okumuştum.
- Buradaki "de", "ben de" şeklinde, "ben bile okumuştum" anlamında bir bağlaçtır. Bağlaç olan "de" ayrı yazılmalıydı. Doğrusu "ben de" olmalıydı. Bu cümlede yazım yanlışı vardır.
- D) Sınavda başarılı olmak için çok çalıştı da kazandı.
- Bu cümlede iki farklı "de/da" kullanımı var:
- "Sınavda": Buradaki "-da" bulunma hal ekidir ("sınavın içinde"). Bitişik yazılması doğrudur. Cümleden çıkarırsak "Sınav başarılı olmak için..." anlamsız olur.
- "çalıştı da": Buradaki "da", "çalıştı ve bu yüzden kazandı" anlamında iki cümleyi bağlayan bir bağlaçtır. Ayrı yazılması doğrudur. Cümleden çıkarırsak "çok çalıştı kazandı" anlam biraz bozulsa da cümle anlamsız olmaz.
- Soru, bağlaç olan "de/da"nın yazımıyla ilgili yanlışlık yapılmayanı soruyor. "çalıştı da" ifadesindeki bağlaç olan "da" doğru yazılmıştır. Bu cümlede bağlaç olan "da"nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmamıştır.
Bu dikkatli incelemeler sonucunda, D seçeneğindeki "da" bağlacının doğru yazıldığını görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
