3. Hangi cümlede zaman anlamı kayması yoktur?
A) Yarınki sınav için çalışıyorum.
B) Gelecek ay tatil yapıyoruz.
C) Dün akşam yemek pişiriyor.
D) Her pazar dedemi ziyaret ediyoruz.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiilin çekimlendiği zaman kipi ile cümlenin ifade ettiği gerçek zamanın uyumsuzluğunu, yani "zaman anlamı kayması" durumunu arıyoruz. Zaman anlamı kayması, bir fiilin bir zaman kipinde çekilmesine rağmen, cümlede başka bir zamanın anlamını taşımasıdır.
- A) Yarınki sınav için çalışıyorum.
- Burada fiil "çalışıyorum" (şimdiki zaman kipi) ile çekilmiştir. Ancak "yarınki sınav" ifadesi cümlenin gelecek zamanı anlattığını gösterir. Yani, "yarınki sınav için çalışacağım" anlamı vardır. Şimdiki zaman kipi gelecek zaman anlamında kullanıldığı için burada bir zaman anlamı kayması vardır.
- B) Gelecek ay tatil yapıyoruz.
- Fiil "yapıyoruz" (şimdiki zaman kipi) ile çekilmiştir. "Gelecek ay" ifadesi ise cümlenin gelecek zamanı ifade ettiğini belirtir. Yani, "gelecek ay tatil yapacağız" anlamı vardır. Şimdiki zaman kipi gelecek zaman anlamında kullanıldığı için burada da bir zaman anlamı kayması vardır.
- C) Dün akşam yemek pişiriyor.
- Fiil "pişiriyor" (şimdiki zaman kipi) ile çekilmiştir. Ancak "dün akşam" ifadesi cümlenin geçmiş zamanı anlattığını gösterir. Yani, "dün akşam yemek pişirdi" anlamı vardır. Şimdiki zaman kipi geçmiş zaman anlamında kullanıldığı için burada da bir zaman anlamı kayması vardır.
- D) Her pazar dedemi ziyaret ediyoruz.
- Fiil "ediyoruz" (şimdiki zaman kipi) ile çekilmiştir. "Her pazar" ifadesi ise bu eylemin düzenli olarak, yani her hafta tekrarlandığını, bir alışkanlık olduğunu belirtir. Türkçede şimdiki zaman kipi (-yor), sadece o an yapılan eylemleri değil, aynı zamanda düzenli olarak tekrarlanan, alışkanlık haline gelmiş eylemleri (geniş zaman anlamında) anlatmak için de yaygın olarak kullanılır. Bu kullanım, şimdiki zaman kipinin doğal bir işlevidir ve diğer seçeneklerdeki gibi fiilin tamamen farklı bir zamana (geçmiş veya gelecek) kayması durumu değildir. Dolayısıyla, bu cümlede bir zaman anlamı kayması yoktur.
Cevap D seçeneğidir.
