Bir öğrenci matematik formüllerini uzun süreli belleğinde saklayabilmekte, ancak dün öğrendiği formülün ismini hatırlayamamaktadır. Bu durum hangi bellek türleri arasındaki ayrımı örneklendirir?
A) Duyusal bellek - İşleyen bellek
B) İşleyen bellek - Epizodik bellek
C) Anlamsal bellek - Epizodik bellek
D) Örtük bellek - Açık bellek
Sevgili öğrenciler, bu soru, beynimizin bilgiyi nasıl depoladığına dair çok önemli bir ayrımı anlamamızı sağlıyor. Gelin, adım adım inceleyelim:
- Öğrencinin matematik formüllerini uzun süreli belleğinde saklayabilmesi, yani bu formüllerin ne anlama geldiğini, nasıl kullanıldığını bilmesi, genel bilgiler ve kavramlar belleğimize işaret eder. Bu tür bilgi depolama, anlamsal bellek (semantic memory) olarak adlandırılır. Anlamsal bellek, dünya hakkındaki genel bilgimizi, kelime anlamlarını, kavramları ve olguları içerir. Örneğin, "Pisagor teoremi nedir?" sorusunun cevabı anlamsal belleğinizdedir.
- Ancak öğrencinin dün öğrendiği formülün ismini hatırlayamaması, belirli bir zaman ve yerde gerçekleşen kişisel bir deneyimi (formülü öğrenme olayını) hatırlayamadığı anlamına gelir. Bu tür kişisel olayları, deneyimleri ve bunların bağlamını (ne zaman, nerede, kiminle olduğu gibi) depolayan bellek türüne epizodik bellek (episodic memory) denir. Örneğin, "Dün matematik dersinde hangi konuyu işledik?" veya "O formülü ilk ne zaman öğrendim?" gibi soruların cevabı epizodik belleğinizdedir.
- Bu durumda, öğrenci formülün kendisini (anlamsal bilgi) hatırlarken, o formülü öğrenme olayının detayını (epizodik bilgi) hatırlayamamaktadır. Bu da anlamsal bellek ile epizodik bellek arasındaki ayrımı net bir şekilde ortaya koyar.
- A) Duyusal bellek - İşleyen bellek: Duyusal bellek çok kısa süreli (saniyenin kesirleri) duyusal bilgiyi tutar. İşleyen bellek ise anlık olarak üzerinde çalıştığımız bilgiyi geçici olarak tutar ve manipüle eder. Her ikisi de uzun süreli bellekten farklıdır ve sorudaki durumu açıklamaz.
- B) İşleyen bellek - Epizodik bellek: İşleyen bellek yukarıda açıklandığı gibi kısa süreli bir bellek türüdür. Epizodik bellek doğru olsa da, işleyen bellek bu ayrımın diğer tarafını oluşturmaz.
- D) Örtük bellek - Açık bellek: Açık bellek (declarative memory) bilinçli olarak hatırladığımız bilgileri (olgular ve olaylar) içerir ve hem anlamsal hem de epizodik belleği kapsar. Örtük bellek (implicit memory) ise bilinçsizce hatırladığımız beceriler veya alışkanlıklardır (örneğin bisiklete binmek). Öğrencinin durumu, açık bellek içindeki iki farklı tür arasındaki ayrımı göstermektedir, örtük bellek ile açık bellek arasındaki ayrımı değil.
Bu nedenle, öğrencinin durumu, genel bilgileri (formüller) hatırlayabilmesi ancak belirli bir öğrenme olayının detayını (formülün ismini dün öğrenmiş olması) hatırlayamaması, anlamsal bellek ile epizodik bellek arasındaki ayrımı örneklendirir.
Cevap C seçeneğidir.
