Yapım eki ve çekim eki arasındaki fark Test 1

4. "Çocuklar bahçede top oynuyorlar." cümlesindeki eklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) "çocuk" sözcüğü yapım eki almıştır
B) "bahçe" sözcüğü çekim eki almıştır
C) "oynuyorlar" sözcüğü hem yapım hem çekim eki almıştır
D) "top" sözcüğü çekim eki almıştır

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, cümledeki kelimelerin aldığı ekleri doğru bir şekilde analiz etmemiz isteniyor. Ekler, kelimelerin anlamını değiştiren (yapım ekleri) veya kelimelerin cümledeki görevini belirleyen (çekim ekleri) önemli dil bilgisi unsurlarıdır. Şimdi adım adım her seçeneği inceleyerek doğru cevabı bulalım:

• A) "çocuk" sözcüğü yapım eki almıştır

  "Çocuklar" kelimesine baktığımızda, kök halindeki "çocuk" sözcüğüne "-lar" eki eklenmiştir.

  "-lar" eki, isimlere gelerek çokluk anlamı katan bir çekim ekidir (çoğul eki). Kelimenin anlamını değiştirmez, sadece sayısını belirtir.

  Bu nedenle, "çocuk" sözcüğü yapım eki değil, çekim eki almıştır. Bu ifade yanlıştır.

• B) "bahçe" sözcüğü çekim eki almıştır

  "Bahçede" kelimesine baktığımızda, kök halindeki "bahçe" sözcüğüne "-de" eki eklenmiştir.

  "-de" eki, isimlere gelerek bulunma durumu bildiren bir çekim ekidir (bulunma hâl eki). Kelimenin anlamını değiştirmez, sadece nerede olduğunu belirtir.

  Bu nedenle, "bahçe" sözcüğü çekim eki almıştır. Bu ifade doğrudur.

• C) "oynuyorlar" sözcüğü hem yapım hem çekim eki almıştır

  "Oynuyorlar" kelimesinin kökü "oyun" (isim) sözcüğüdür. "Oyun" isminden "-a" ekiyle "oyna-" fiili türemiştir. Bu "-a" eki, isimden fiil yapan bir yapım ekidir çünkü kelimenin türünü ve anlamını değiştirmiştir (oyun oynamak eylemi).

  Daha sonra "oyna-" fiili "-yor" (şimdiki zaman eki) ve "-lar" (üçüncü çoğul şahıs eki) eklerini almıştır. Bu ekler ise çekim ekleridir.

  Bu durumda, "oynuyorlar" kelimesi hem yapım hem de çekim eki almıştır. Ancak, bazı dil bilgisi yaklaşımlarında "oyna-" fiilinin kendisi doğrudan bir fiil kökü olarak kabul edilebilir. Eğer bu şekilde kabul edilirse, kelimenin sadece çekim ekleri aldığı düşünülür. Bu nedenle, sorunun bizden beklediği en kesin ve tartışmasız doğru cevabı bulmak için diğer seçenekleri de dikkatlice değerlendirmeliyiz.

• D) "top" sözcüğü çekim eki almıştır

  "Top" kelimesi, cümlede "top" şeklinde, yani hiçbir ek almadan kullanılmıştır.

  Üzerinde herhangi bir ek bulunmadığı için çekim eki almamıştır.

  Bu nedenle, bu ifade yanlıştır.

Yukarıdaki analizler sonucunda, en doğru ve kesin ifadenin B seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.

Cevap B seçeneğidir.