4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) O kitabı ben de okudum.
B) Sinemaya gidelimde film izleyelim.
C) Ankara'da hava çok soğukmuş.
D) Sence de bu doğru mu?
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bugün sizlerle "de/da" bağlacının ve ekinin yazımıyla ilgili çok önemli bir kuralı inceleyeceğiz. Türkçede "de/da" iki farklı şekilde karşımıza çıkar: ya bir bağlaçtır ya da bir hal ekidir. Bu ikisini ayırt etmek, doğru yazım için anahtardır.
- Bağlaç olan "de/da": Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece daralır veya vurgu değişir. Hiçbir zaman "-te/-ta" şekline dönüşmez. Genellikle "dahi, bile" anlamı katar.
- Ek olan "de/da" (bulunma hal eki): Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir. Ünsüz benzeşmesi kuralına göre "-te/-ta" şekline dönüşebilir (örneğin: evde, işte).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) O kitabı ben de okudum.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "O kitabı ben okudum." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "ben de diğerleri gibi" anlamı kayboluyor.
- Bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) Sinemaya gidelimde film izleyelim.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Sinemaya gidelim film izleyelim." Cümlenin anlamı bozuluyor, cümle düşük ve anlamsız hale geliyor. "Gidelim" kelimesinden sonra gelen "de", aslında bir bağlaç görevi üstlenerek "gidelim de sonra film izleyelim" gibi bir anlam katmaktadır.
- Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılmalıdır. Bu cümlede "de" bitişik yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır. Doğrusu "Sinemaya gidelim de film izleyelim." şeklinde olmalıdır.
- C) Ankara'da hava çok soğukmuş.
- Buradaki "da"yı cümleden çıkaralım: "Ankara hava çok soğukmuş." Cümlenin anlamı tamamen bozuluyor.
- "Ankara'da" kelimesindeki "-da" bulunma hal ekidir ve özel isimden sonra geldiği için kesme işaretiyle ayrılarak bitişik yazılması doğrudur.
- D) Sence de bu doğru mu?
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Sence bu doğru mu?" Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "senin fikrine göre de" anlamı kayboluyor.
- Bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "de/da" bağlacının yazımıyla ilgili yanlışın B seçeneğinde yapıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
