Bir öğretmen, derste söz alan öğrencilere "aferin" demekte, doğru cevapları tahtaya yazmakta ve bazen de küçük stickerlar vermektedir. Bu öğretmenin uyguladığı pekiştirme türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Olumsuz pekiştirme
B) Sembol pekiştirme
C) Olumlu pekiştirme
D) Ceza
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir öğretmenin derste uyguladığı yöntemleri inceleyerek hangi pekiştirme türüne girdiğini bulacağız. Öncelikle pekiştirme kavramını ve seçenekleri kısaca hatırlayalım:
- Pekiştirme: Bir davranışın gelecekte tekrar edilme olasılığını artıran her türlü eylemdir. İki ana türü vardır: olumlu ve olumsuz.
- Olumlu Pekiştirme: Bir davranışın ardından ortama hoşa giden bir uyarıcının (ödül, övgü, takdir vb.) eklenmesiyle o davranışın tekrar edilme olasılığının artırılmasıdır. Örneğin, doğru cevap veren öğrenciye "aferin" demek, sticker vermek veya notunu yükseltmek.
- Olumsuz Pekiştirme: Bir davranışın ardından ortamdaki hoşa gitmeyen bir uyarıcının kaldırılmasıyla o davranışın tekrar edilme olasılığının artırılmasıdır. Örneğin, ödevini yapan öğrencinin ek bir görevden muaf tutulması. Burada amaç, istenmeyen durumu ortadan kaldırarak istenen davranışı artırmaktır.
- Ceza: Bir davranışın gelecekte tekrar edilme olasılığını azaltan her türlü eylemdir. Ortama hoşa gitmeyen bir şey eklemek (azarlama, ek ödev vermek) veya hoşa giden bir şeyi ortamdan çıkarmak (oyun oynama hakkını almak) şeklinde olabilir.
- Sembol Pekiştirme (Jeton Ekonomisi): Öğrencilerin belirli davranışları sergilediklerinde jeton, yıldız, sticker gibi semboller kazandığı ve bu sembolleri daha sonra daha büyük bir ödüle (oyuncak, serbest zaman vb.) dönüştürebildiği bir sistemdir. Sticker vermek bu sistemin bir parçası olabilir ancak soruda bahsedilen durum, genel olarak davranışın hemen ardından hoş bir şeyin eklenmesi ve bu davranışın artırılmasıdır ki bu da olumlu pekiştirmenin temelidir.
Şimdi sorudaki öğretmenin davranışlarını inceleyelim:
- Öğretmen, söz alan öğrencilere "aferin" diyor. "Aferin" demek, öğrencinin hoşuna giden, motive edici bir sözdür ve ortama eklenir. Bu, öğrencinin derse katılım davranışını artırır.
- Doğru cevapları tahtaya yazıyor. Bu da öğrencinin başarısının görünür kılınması, takdir edilmesi anlamına gelir ve öğrenci için olumlu bir geri bildirimdir.
- Bazen de küçük stickerlar veriyor. Stickerlar, öğrencilerin hoşuna giden, somut küçük ödüllerdir ve ortama eklenir. Bu da doğru cevap verme veya derse katılma davranışını artırır.
Gördüğümüz gibi, öğretmenin tüm bu eylemleri (aferin demek, doğru cevabı yazmak, sticker vermek), öğrencilerin olumlu davranışlarının (söz almak, doğru cevap vermek) ardından ortama hoşa giden uyarıcılar ekleyerek bu davranışların gelecekte tekrar edilme olasılığını artırmayı amaçlamaktadır. Bu durum, "olumlu pekiştirme"nin tanımına birebir uymaktadır.
Diğer seçenekler neden doğru değil?
- A) Olumsuz pekiştirme: Öğretmen ortamdan hoş olmayan bir şeyi kaldırmıyor, aksine hoş olan şeyler ekliyor.
- B) Sembol pekiştirme: Stickerlar sembol olabilir ve bir sembol pekiştirme sisteminin (jeton ekonomisi) bir parçası olarak kullanılabilir. Ancak soruda bahsedilen, genel olarak davranışın hemen ardından hoş bir şeyin eklenmesi ve bu davranışın artırılmasıdır. Bu durum, "olumlu pekiştirme"nin genel tanımına daha uygun düşer. Sticker vermek, olumlu pekiştirmenin bir aracıdır.
- D) Ceza: Öğretmen öğrencilerin davranışlarını azaltmaya çalışmıyor, aksine artırmaya çalışıyor.
Bu nedenle, öğretmenin uyguladığı yöntemler açıkça olumlu pekiştirme örnekleridir.
Cevap C seçeneğidir.
