Hangi cümle yapısına göre birleşik cümledir?
A) Yarın sinemaya gideceğiz.
B) Oraya gidip onu görmelisin.
C) Hava soğuk ama dışarı çıkmak istiyor.
D) Sen gelince her şey güzelleşti.
E) Kitap okuyor, müzik dinliyor.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bugün sizlerle cümle yapısı konusunu, özellikle de "birleşik cümle" kavramını detaylıca inceleyeceğiz. Birleşik cümle, temel bir cümlenin (ana yargı) yanı sıra en az bir yan cümlecik (yardımcı yargı) içeren cümlelerdir. Yan cümlecikler genellikle fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil), şart ekleri (-sa/-se) veya "ki" bağlacı ile kurulur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın sinemaya gideceğiz.
- Bu cümlede tek bir yargı vardır: "gideceğiz". Cümlede herhangi bir fiilimsi, şart eki veya "ki" bağlacı ile kurulmuş bir yan cümlecik bulunmamaktadır. Bu nedenle bu cümle, yapıca basit bir cümledir.
- B) Oraya gidip onu görmelisin.
- Bu cümlede "gidip" kelimesi bir zarf-fiildir. Zarf-fiiller, yan cümlecik kurarak temel cümleyi zaman, durum, sebep gibi yönlerden tamamlar. Burada "Oraya gidip" ifadesi bir yan cümleciktir ve "görmelisin" temel cümlesini tamamlar. Dolayısıyla bu cümle, yapıca birleşik bir cümledir (Girişik Birleşik Cümle).
- C) Hava soğuk ama dışarı çıkmak istiyor.
- Bu cümlede "Hava soğuk" ve "dışarı çıkmak istiyor" olmak üzere iki ayrı yargı bulunmaktadır. Bu iki yargı, "ama" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır. Her iki yargı da kendi başına anlamlı ve bağımsız birer cümle oluşturabilir. Bu tür cümleler, yapıca sıralı cümledir.
- D) Sen gelince her şey güzelleşti.
- Bu cümlede "gelince" kelimesi bir zarf-fiildir. "Sen gelince" ifadesi, temel cümlemiz olan "her şey güzelleşti" yargısını zaman açısından tamamlayan bir yan cümleciktir. Yani, "her şey ne zaman güzelleşti?" sorusunun cevabı "Sen gelince"dir. Bu yapı, birleşik cümlenin (Girişik Birleşik Cümle) en belirgin örneklerinden biridir. Bir temel cümle ve bir yan cümlecikten oluştuğu için yapıca birleşik bir cümledir.
- E) Kitap okuyor, müzik dinliyor.
- Bu cümlede "Kitap okuyor" ve "müzik dinliyor" olmak üzere iki ayrı yargı virgülle birbirine bağlanmıştır. Her iki yargı da kendi başına anlamlı ve bağımsız birer cümle oluşturabilir. Bu tür cümleler, yapıca sıralı cümledir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, B ve D seçenekleri birleşik cümle yapısındadır. Ancak, sorunun bizden istediği en uygun ve belirgin birleşik cümle örneği D seçeneğidir. D seçeneğindeki "Sen gelince" yan cümlesi, temel cümleyi zaman yönünden açıkça tamamlayarak birleşik cümle yapısını net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
