Bu soruda, cümlelerde kullanılan zaman kiplerini doğru bir şekilde tanımamız ve özellikle geniş zaman kipini bulmamız isteniyor.
Öncelikle geniş zaman kipinin ne anlama geldiğini ve nasıl kullanıldığını hatırlayalım:
- Geniş zaman, genellikle her zaman yapılan işleri, alışkanlıkları, genel geçer doğruları veya gelecekteki olasılıkları ifade etmek için kullanılır.
- Fiillere genellikle -r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür ekleri gelir. Olumsuzunda ise -maz, -mez ekleri kullanılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi zaman kipinin kullanıldığını belirleyelim:
- A) Yarın okula gideceğim. Bu cümlede "gideceğim" fiili kullanılmıştır. Fiile gelen "-eceğim" eki, gelecek zaman kipini gösterir. "Yarın" kelimesi de cümlenin gelecek zamanda olduğunu pekiştirir. Bu nedenle A seçeneği geniş zaman değildir.
- B) Her sabah erken kalkar. Bu cümlede "kalkar" fiili kullanılmıştır. Fiile gelen "-ar" eki, geniş zaman kipinin ekidir. "Her sabah" ifadesi de bu eylemin düzenli olarak, bir alışkanlık şeklinde yapıldığını belirtir. Bu nedenle B seçeneği geniş zaman kullanılmıştır.
- C) Dün akşam yemek yedik. Bu cümlede "yedik" fiili kullanılmıştır. Fiile gelen "-dik" eki, görülen geçmiş zaman kipini gösterir. "Dün akşam" kelimesi de eylemin geçmişte belirli bir zamanda gerçekleştiğini belirtir. Bu nedenle C seçeneği geniş zaman değildir.
- D) Keşke onu dinleseydim. Bu cümlede "dinleseydim" fiili kullanılmıştır. Fiile gelen "-seydim" eki, dilek-şart kipi ile geçmiş zamanın birleşimidir. Bir dileği veya gerçekleşmemiş bir şartı ifade eder. Bu nedenle D seçeneği geniş zaman değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Her sabah erken kalkar" cümlesinde fiile gelen "-ar" ekinin ve cümlenin anlamının geniş zaman kipini ifade ettiğini görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
